Moeder Aarde

Met een handcamera reisde kunstenaar Lara Verheijden naar Zwitserland om daar haar vriendin Coco te filmen, die op het punt stond te bevallen van haar tweede kind. Het kind kwam niet, en toen toch wel, en in de tussentijd maakte Verheijden een zeldzaam intiem portret van moederschap, lust, liefde, conflict. Het leverde de korte documentaire Coco op, die onlangs in première ging in De Balie in Amsterdam, en die nu ook gratis online te zien is.

De mythes van het moederschap behoren tot de oudste en meest hardnekkige die er zijn. Moederschap is aarde, natuur, alomvattend. Als ik google op de term ‘Moeder Aarde’, krijg ik als eerste suggestie de website moederaarde.nl, die niet over de aarde gaat maar over ‘natuurlijke en essentiële verzorgingsbenodigdheden die jou in je eigen kracht en pracht inspireren en ondersteunen bij de zwangerschap en geboorte’. Het is een van de paradoxen van deze tijd en plaats: wie zuiverheid nastreeft, moet daarvoor de juiste ‘eerlijke producten’ in huis halen, en consumentisme valt af te leren door te consumeren.

Een uur later had ik alles gelezen over hypnobirthing, lotusgeboorte, de maancyclus en oermoederschap. Ook had ik, via een eindeloze reeks meer alledaagse zwangerschapsfora, geleerd dat de afkorting NOD staat voor Niet Ongesteldheidsdag en dat ‘klussen’ een eufemisme is voor seks om zwanger te worden (‘Wij klussen gemiddeld twee keer per week. Wel afgesproken dat hij in mijn vruchtbare week niet zichzelf mocht helpen haha.’)

Op het eerste gezicht lijken er allerlei verschillende talen en opvattingen te bestaan omtrent zwangerschap en baren, maar aan de basis ligt steeds, uitgesproken of onuitgesproken, de aanname dat het moederschap een lotsbestemming is. Dat, zodra je daarvoor ‘kiest’, alle fundamentele twijfel verdwijnt en het lichaam eindelijk doet wat het hoort te doen. Dat, om met de Moeder Aarde van moederaarde.nl te spreken, ‘geboorte geven iets heel natuurlijks is’, in plaats van een lelijk anglicisme. Ondertussen gaat die natuurlijkheid gepaard met een koppig maakbaarheidsdenken. Het zit in een woord als ‘kinderwens’, waarbij de wens zowel uitdrukking moet geven aan een diepgevoeld verlangen als aan een bucketlist-achtig item om toe te voegen aan je winkelwagentje.

Het zit ook in de manier waarop we reageren als iemand vertelt dat ze zwanger is. Waarom, verzucht Coco in de eerste minuten van de film, dat eeuwige ‘gefeliciteerd’? Heeft ze soms een prijs gewonnen? (Het antwoord is: nee).

Ik had geleerd dat ‘klussen’ een eufemisme is voor seks om zwanger te worden

Hoogzwanger zit ze op de bank, en hoewel er voor haar lichaam, en dat van haar ongeboren kind, maar één smalle weg voorwaarts is, zit er in haar een grote weigering om toe te geven aan dat totale gebrek aan ambiguïteit. Ze wil het en ze wil het niet, de keuze was geen keuze, al stopte ze bewust met anticonceptie. Een beetje hormonen, een beetje cyclus, een beetje strategisch, zegt ze tegen Lara, die inzoomt op haar buik.

Het is Coco’s volstrekte eerlijkheid die de korte film tot zo’n intense kijkervaring maakt. Het is een eerlijkheid zonder bijbedoelingen. Ze probeert niemand ‘eerlijke producten’ te verkopen, maakt nergens een verhaal van, legt geen bekentenissen af en is er evenmin in geïnteresseerd een boodschap over te brengen of taboes te doorbreken.

Het is een verademing in tijden van confessioneel activisme, waarbij persoonlijke ervaringen in opvallend gelijkvormige Instagram-mallen of tijdschriftrubriekjes worden gegoten. Veel van die ervaringen nemen de vorm aan van een reis (of journey, in goed Nederlands). Symbolisch is het altijd een reis van het taboe naar het doorbroken taboe, waarbij het voormalige taboe een soort levenshouding wordt.

Een reis door de cyclus in 180 hormonen. Een reis van het perfecte naar het rommelige moederschap. Een reis naar de acceptatie van een lichaam dat haar best heeft gedaan op alle fronten en vooral het baren. Een reis naar het géén moeder willen worden.

Niets ten nadele van zelfacceptatie (#selflove #selfesteem #selfjourney) maar zulke reizen zijn eerder citytrips dan avonturen naar het grote onbekende: in te vullen met vooraf uitgestippelde routes langs zowel de highlights als de zogenaamd verborgen plekjes, fotogeniek, behapbaar en achteraf makkelijk samen te vatten. Dit type reisverhaal heeft hooguit wat omwegen nodig om toch weer uit te komen bij een nieuwe en verbeterde versie van het zelf.

Bij Coco blijven we ergens halverwege de reis hangen in een zompig moeras, om eruit te worden getrokken door een helikopter die hoger en hoger vliegt, geenszins van plan ons af te leveren op een veilig adres vanwaar we precies kunnen overzien wat we hebben, wat ontbreekt en waar de horizon eindigt. Het leven is een beetje van dit, een beetje van dat. Het grote waarom blijft meestal buiten handbereik.