Moeras

Met zijn toespraak van vorige week woensdag heeft president Obama de Amerikaanse buitenlandse politiek een principieel andere richting gegeven. Door de Islamitische Staat gedwongen, gaat Amerika de risico’s nemen die het onder Obama’s leiding altijd had weten te vermijden.

Geen militair ingrijpen in verre buitenlandse conflicten, geen verplichtingen tegenover dubieuze bondgenoten – die politiek, Obama’s reactie op de rampzalige mislukkingen van zijn voorganger Bush, is nu ook mislukt. Amerika staat op het punt zich weer gewapend te gaan bemoeien met een verzameling van problemen die met de dag ingewikkelder wordt.

Deze nieuwe vastberadenheid, die gedeeld wordt door een meerderheid van de Amerikaanse publieke opinie, is het directe gevolg van de drie onthoofdingen door IS, op video vastgelegd en wereldwijd verspreid. Op zichzelf is dat veelzeggend over het politieke bewustzijn van de publieke opinie in het Westen. Al meer dan tien jaar zijn we onder Amerikaanse leiding eerst deelnemer geweest aan militaire expedities die in fatale rampen zijn geëindigd, en daarna getuige van de soms bloedige gevolgen die nog altijd voortduren. Toen kwam dit jaar als uit het niets de Islamitische Staat die een wereldkalifaat wil stichten. Ook dat bracht onze leiders nog niet werkelijk in beweging.

De ommekeer is pas gekomen door de video’s van de onthoofdingen die in minder dan geen tijd wereldwijd verspreid werden. Daarvóór stond de bijval voor Obama’s buitenlandse politiek op een historisch dieptepunt. Na de publicatie van de gruwelvideo’s steunt tweederde zijn plan voor luchtaanvallen op Syrië en 61 procent gelooft dat ‘actie’ in het Amerikaanse belang is. Dat is de kracht van de sociale media. En het is goed nieuws voor de Democraten. Over twee maanden zijn de tussentijdse verkiezingen.

Maar wat nu? In ieder geval kunnen we uitgebreide bombardementen op de gebieden, steden en stellingen van IS tegemoet zien. De meeste waarschijnlijk uitgevoerd door drones. Er is een kans dat er weer scholen of bruiloften worden getroffen, zoals in Afghanistan en Pakistan. Bij ons worden zulke verre gebeurtenissen bijgeschreven in het boek van de tragische vergissingen. Tegelijkertijd is dat weer een bewijs voor de IS dat ongelovige westerlingen niet deugen.

In deze nieuwe oorlog heeft Amerika dringende behoefte aan Arabische bondgenoten. Jordanië, Libanon en Saoedi-Arabië met de heilige steden Mekka en Medina komen in aanmerking. Maar zijn dat goed georganiseerde militaire machten? Nee. Welke naties dan wel? Koerdistan is een betrouwbare bondgenoot maar geen macht die in deze oorlog van doorslaggevende betekenis kan zijn. Willen de Europese bondgenoten onder deze omstandigheden meedoen aan de strijd tegen IS? Moslimhaat is er genoeg in West-Europa, maar we hebben hier andere problemen aan ons hoofd.

Zal de publieke opinie Obama blijven steunen?

Zoals het er nu voor staat heeft Amerika zich met deze oorlogsverklaring in een kolkende chaos gestort, waarbij het zich bij voorbaat de mogelijkheid van een landoorlog heeft ontzegd. Gezien de ervaringen van deze eeuw is dat op zichzelf verstandig. Maar wat moeten we ons bij de komende strijd voorstellen? Dat IS in Irak en Syrië door de meest geconcentreerde bombardementen zal worden verslagen? Hoe lang zal dat moeten duren? Hoe groot moet het uithoudingsvermogen van de nu nog theoretische bondgenoten zijn? Zal de Amerikaanse publieke opinie Obama blijven steunen, ook als eclatante successen uitblijven, wat het waarschijnlijkst is?

De situatie doet in de verte denken aan de laatste jaren van de oorlog in Vietnam. Ook toen beloften van presidenten en generaals dat ze de winnende strategie hadden gevonden, ook toen ‘excessen’ van Amerikaanse soldaten die verontwaardiging in de wereld wekten en ten slotte het einde van het Amerikaanse uithoudingsvermogen. De wereldmacht was vastgelopen in het Vietnamese moeras. Zo werd de vrede mogelijk, en Vietnam was communistisch geworden.

Ondanks het feit dat toen de Koude Oorlog nog in volle gang was, heeft Vietnam in Europa veel anti-amerikanisme veroorzaakt. President Johnson werd als een moordenaar beschouwd. Zou dat Obama kunnen overkomen? Daar is niet veel kans op. De strijd tegen IS valt in dit opzicht niet met die in Vietnam te vergelijken. De Islamitische Staat is voor ons een puur terroristische organisatie waarvan we de aantrekkingskracht niet kunnen verklaren. Jihadi’s sluiten zich aan bij IS, gaan vechten in Syrië en Irak en komen terug om hier op hun manier het land te organiseren. Onze tegenmaatregelen worden steeds strenger. Er groeit een binnenlandse defensie die redelijk effectief is.

Het grootste en meest onvermijdelijke gevaar schuilt in de nieuwe oorlog waarvan niemand weet wie precies de vijanden zijn, waar en hoe hij gevochten zal worden en vooral hoe lang hij zal duren. Dat zijn de enorme risico’s.

Moeras