Waarom moslims zich niet uitspreken

Mogen we individu zijn, Margalith?

Waarom spreken moslims zich nauwelijks uit tegen antisemitische tweets, zoals die van justitie-ambtenaar Yasmina Haifi? Tofik Dibi en Khalil Aitblal reageren op deze vraag van Margalith Kleijwegt.

Medium brieven

Beste Margalith,

In De Groene Amsterdammer beschreef je hoe de tweet van Yasmina Haifi, medewerkster van het ministerie van Veiligheid en Justitie, voor jou een breekpunt was. IS was volgens Haifi een ‘zionistisch complot’. Iets knapte in je, omdat ze weerklank vond bij aardig wat Nederlandse moslims en onder meer ik niet meteen ondubbelzinnig afstand nam.

Je was de afgelopen tijd niet de enige die zoiets voelde. Ook Elma Drayer merkte ten aanzien van IS ‘de zwijgzaamheid van de Nederlandse moslimgemeenschap’ op. vvd-voorman Halbe Zijlstra vond dat ‘allerlei mensen die gelieerd zijn aan de islam’ moesten uitspreken dat IS niet in hun naam slacht. ‘En als ze dat niet doen, geven ze impliciet aan dat het wel zo is.’ Dit weekend sloten burgemeester Aboutaleb en wethouder Eerdmans zich hierbij aan: ‘Moslims pak de megafoon: laat weten dat je het oneens bent met IS.’

Ironisch genoeg zit er in je wens dat er ‘uit moslimhoek onomwonden afstand wordt genomen’ een soortgelijke complottheorie als in de tweet van Haifi. Geen zionistisch, maar een islamitisch complot. Drayer, Zijlstra, Aboutaleb, Eerdmans en jij impliceren namelijk dat iedereen die hetzelfde geloof deelt met Haifi of IS, ook automatisch hetzelfde gelooft. Oftewel, pas als lookalikes publiekelijk afstand nemen, verdwijnt de vanzelfsprekende verdenking. Op deze manier mensen met dezelfde (uiterlijke) kenmerken groeperen, is in essentie raciale stereotypering.

Dit wordt de allerlaatste keer dat ik mij distantieer van mensen met wie ik niets te maken heb: ik geloof niet dat IS een zionistisch complot is. Ik beschouw dit soort complottheorieën als onwetende lariekoek, waanzin of kwaadaardigheid. In het geval van Yasmina Haifi vermoed ik dat het om het eerste ging. Bij mij zal de vlag uitgaan wanneer IS vernietigd wordt.

Dit is de laatste keer, omdat deze vorm van guilty by association, zoals de Amerikaanse schrijfster Toni Morrison zo raak beschreef, een chronische afleiding tot gevolg heeft. Het zorgt ervoor dat je nooit aan jezelf toekomt, maar altijd bezig bent met beeldvorming en onwetendheid van de ander. Iemand zegt dat je niets hebt bijgedragen aan de wetenschap, dus ga je op zoek naar bewijs van het tegendeel. Iemand zegt dat je afwezig bent in de kunst en cultuur, dus verzamel je alle voorbeelden van het tegendeel. Iemand zegt dat criminaliteit wel heel vaak bij jou voorkomt, dus haal je daar alle rapporten over te voorschijn. Iemand zegt dat je je niet distantieert van terrorisme, dus pak je alle recente persberichten erbij. Iemand zegt dat je geloof niet deugt, dus spoor je alles wat wel deugt op. Geen IS-sympathisant. Geen homohater, geen antisemiet en geen seksist. Geen uitkeringstrekker. Geen schoolverlater. Geen crimineel. Wat wel?

Beste Margalith, er zijn honderdduizend wachtenden voor je. De één wil afstand van genitale verminking en eerwraak, de ander van Boko Haram en Al-Shabaab. ‘Waarom zeg je niets over al die liquidaties in de Marokkaanse gemeenschap?’ ‘We horen je nooit over de bezetting van de Westelijke Sahara en de Armeense genocide.’ Ik doe het niet meer, omdat er altijd wel weer iets anders zal zijn. En dat is wat raciale stereotypering doet: het reduceert je tot alles wat je niet bent.

Je wilt weten waarom ik me niet harder uitsprak tegen Haifi? Het eerlijke antwoord is dat ik nu eens wilde breken met die ziekelijke afleiding. Ik koos er zélf bewust voor om mijn aandacht te vestigen op iets wat ík belangrijker vond: het optreden van de Israëlische regering op dezelfde manier kwalificeren als het optreden van IS, in de hoop dat we daar net zo gepassioneerd verandering in willen brengen.

Weet je wat bij mij een breekpunt begint te worden? Dat Nederlander zijn nog steeds ‘wit zijn’ betekent. Wit zijn betekent individu mogen zijn. Anders zijn betekent continu medeverantwoordelijkheid dragen voor een imaginaire groep waar je toe gerekend wordt.

‘Dit wordt de allerlaatste keer dat ik mij distantieer van mensen met wie ik niets te maken heb’

Margalith, je mag me pas vragen afstand te nemen van een tweet als deze van mij afkomstig is. Drayer, Zijlstra, Aboutaleb en Eerdmans mogen me pas vragen me te distantiëren van IS als ik een selfie maak met een afgehakt hoofd in mijn hand.


Tofik Dibi is oud-Tweede-Kamerlid voor GroenLinks

Ik begrijp je wel, Margalith

Een tweet van een medewerkster van het ministerie van Veiligheid en Justitie doet nog steeds de gemoederen oplaaien. Een tweet met haar mening over IS en de link die zij maakt met het zionisme. Velen vielen over haar heen. Hoe kan iemand op haar positie nou zoiets tweeten?! ‘Onmetelijk dom’, en ‘zij moet nog even verder studeren’, zei minister Asscher erover.

Zoals gewoonlijk start de motor van het antisemitisme en de collectieve schuld bijna automatisch op bij dit soort situaties. Het standaardscript wordt uit de la getrokken en de mallemolen kan weer los. Zonder de rookwolk te ontstijgen en het probleem uit rust en ruimte te benaderen. Zonder de diepte in te duiken, gericht op de wortel van het probleem. De wortel die ons allen voedt. Ons allemaal. Als Nederlanders.

De afgelopen tijd sprak ik veel mensen over het antisemitisme. Velen vragen zich soms zelfs af wat het betekent. Niet omdat ze het nooit geweten hebben, maar omdat het begrip in hun ogen uitgehold lijkt te zijn.

Laatst zei een laatstejaars mbo’er tegen mij: ‘De Tweede Wereldoorlog, de vervolging van de joden en de overleving. Dat is wat ik geleerd heb op school. Nooit heb ik op school geleerd over het zionisme. Ik wist niet eens dat dat bestond, en zodra er wat geroepen wordt over zionisten of het Cidi word je gelijk beschuldigd van antisemitisme. Ik snap het niet.’

De geschiedenislessen gaan te veel over vroeger, vind ik zelf. Geschiedenis gaat allang niet meer alleen over ‘toen’. Koppel het ‘toen’ aan het ‘nu’. Spreekt veel meer tot de verbeelding, komt makkelijker binnen en de leerlingen hangen aan je lippen. Antisemitisme is een vorm van discriminatie en racisme, zoals dat vandaag de dag nog steeds voorkomt. Dat speelt zich af voor hun neus, in de buurt, op hun scherm(pjes), in alle vormen, in alle geuren en kleuren. Behandel dat eens in de lessen. En geloof mij… dan kom je vanzelf wel bij de oorlogen van toen terecht. Alleen dan ontstaat begrip en alleen dan plaats je de maatschappij in perspectief.

Niet verrassend meer, dus, die verontwaardiging die ontstaat bij de politiek en ‘vertegenwoordigers van de joodse gemeenschap’ bij deze situaties. Maar wat ik de laatste tijd op z’n minst opmerkelijk vind, is dat mensen met een bewezen track record op thema’s als ‘de multiculturele samenleving’ nu openlijk aangeven hun hoop verloren te zijn.

‘Ik snap wel dat je, net als minister Asscher, eens geen zin hebt om je diplomatiek uit te drukken’

Eén daarvan is de zeer gewaardeerde zelfstandige journalist Margalith Kleijwegt. ‘Khalil, doe me een lol’ schreef ze als reactie in De Groene Amsterdammer van 28 augustus op mijn artikel in Het Parool van 16 augustus, ‘Praten met joden nu niet het belangrijkst’. Een mooi profiel heeft ze in 2007 gemaakt van de jongens van IslaamAangenaam, een initiatief van vrienden uit de buurt en de moskee in Amsterdam-West.

Margalith, ik ken je als een scherpe journalist die mij destijds van stevige repliek voorzag. Dat heb ik altijd in jou gewaardeerd. Maar toen ik je artikel las, viel mijn mond open vanwege de aannames en feitelijke onjuistheden. Dat ik orthodox en behoorlijk fel ben – dat mag je vinden. Dat vond je in 2007 ook. Jouw collega Kustaw Bessems fronste daar in een interview van 2 augustus 2007, ‘Khalil is de toekomst’, zijn wenkbrauwen over. De meningen kunnen daar dus over verschillen. Maar dat ik antisemitisme niet zo’n groot probleem vind, Margalith? Kom nou. Dat is onjuist.

Ik maak mij geen zorgen over de relatie tussen joden en moslims. Die is door de geschiedenis heen vaker goed geweest dan slecht. Vaker dan menigeen tegenwoordig zou durven denken.

Maar Margalith, ik snap je wel hoor. Ik snap de emotie. Ik snap de moedeloosheid en teleurstelling. Dat mag.

Dan doe je jaren zo je best om bij de wortel van het probleem te komen en bij te dragen aan de oplossing, en dan ineens lijkt het alsof alles voor niets is geweest. Ik snap wel dat je dan, net als minister Asscher, eens geen zin hebt om je diplomatiek uit te drukken. Maar Margalith, ik ken jou als een constructieve journalist die altijd licht ziet aan het einde van de tunnel. Houd dat alsjeblieft zo!

De elite, waar ik mensen zoals jij en minister

Asscher onder schaar, heeft een grote rol om de maatschappij scherp en in balans te houden en op te liften in haar beschaving. Als die groep gaat denken in ‘wij’ en ‘zij’, gaat reageren uit emotie, en het vertrouwen in de toekomst verliest, hoe moet het dan met de samenleving?


Khalil Aitblal is ondernemer en zanger bij islamitische diensten


Breekpunt

In ‘Khalil, doe me een lol’ beschrijft Margalith Kleijwegt hoe de tweet van justitie-ambtenaar Yasmina Haifi voor haar een breekpunt vormde. Na twee decennia te hebben geschreven over integratie en discriminatie overviel haar een groot gevoel van moedeloosheid.

‘Pas als uit moslimhoek onomwonden afstand wordt genomen van haar bewering dat de zionisten/joden achter Isis zitten, heb ik weer vertrouwen in de toekomst’, beëindigt ze haar artikel.


Beeld: Arcadio Esquivel / Cagle