Movies that Matter: ‘Our New President’

Mondiaal poetinisme

De Amerikaanse documentaire Our New President is een staalkaart van Russisch onzin-nieuws.

Still uit Our New President © Movies that Matter

De overwinning van Donald Trump bij de presidentsverkiezingen stemde menige Rus tot vreugde. ‘Tramp nasj!’ (Trump is van ons!) was een veel gehoorde kreet in de loftuitingen die te zien zijn in de Amerikaanse documentaire Our New President van Maxim Pozdorovkin. Vaak zijn de van YouTube, Facebook en soortgelijke Russische sites geplukte boodschappen aandoenlijk: zelf geschreven ballades met gitaarbegeleiding, raps, karaoke. De ‘a’ in ‘Tramp’ is geen poging de Amerikaanse president als een zwerver weg te zetten, maar een gevolg van het feit dat het cyrillisch alfabet geen equivalent voor ‘uh’ heeft.

De hulde is vooral een uiting van Russisch patriottisme. ‘Tramp nasj!’ is immers een parafrase op ‘Krim nasj!’ (De Krim is van ons), de slogan waarmee in 2014 de onverhoedse annexatie van de Oekraïense Krim was begroet, in een sedert vele decennia niet meer vertoonde golf van nationale trots.

Dat veel Russen in 2016 zo van Trump hielden, is geen wonder. Zo’n tachtig procent van alle Russen betrekt zijn informatie van door de staat gecontroleerde tv-kanalen. Die hadden hun publiek maandenlang doodgegooid met pro-Trump- en anti-Hillary-verhalen. Trump hield van Rusland, was de boodschap, in tegenstelling tot Obama of Hillary. Beelden van Hillary Clinton waarop de Democratische kandidaat even struikelde of een raar gezicht trok, opnamen van soms jaren geleden, werden eindeloos herhaald. Deskundigen in witte jassen zorgden voor de medische analyse – beginnende dementie was nog de lankmoedigste diagnose. En dan hadden we het nog niet eens over persoonlijkheid. Met een overspelige echtgenoot als Bill was het geen wonder dat Hillary zich sterk maakte voor homo’s en andere ‘niet-traditionele’ vormen van seksualiteit. Ook waren Hillary en Bill de spil in een pedofiel netwerk – Pizzagate genaamd omdat de onschuldige kinderen in een pizzeria zaten opgesloten.

Trump, die heel wat minder tv-tijd kreeg dan Hillary, werd consequent voorgesteld als een toffe peer: een rijke zakenman die door noeste arbeid omhoog was geklommen en een oergezonde belangstelling voor mooie vrouwen had.

Goede informatie is in Rusland informatie die de vaderlandsliefde versterkt

Was het toeval dat al deze ‘berichtgeving’, zowel op binnenlandse Russische media als bij de op het buitenland gerichte als het tv-station RT, zo precies overeenkwam met de desinformatie die via Facebook en andere kanalen tijdens de verkiezingsstrijd over het Amerikaanse electoraat werd uitgestort? Vermoedelijk niet, na wat we inmiddels weten over de Russische trol-fabrieken en andere vormen van beïnvloeding.

De bizarre onzin-informatie, de naïeve reacties van sommige Russen – er valt op het eerste gezicht veel te lachen in Our New President. Maar het wordt minder geestig wanneer je beseft dat er een plan achter zit. In de documentaire zien we de Russische tv-paus Dimitri Kiseljov, directeur van de staats-mediaholding Rossija Segodnja en zelf ook prominent tv-presentator, tijdens een rondleiding voor studenten uitleggen dat objectiviteit en afgewogenheid bij nieuwsvoorziening achterhaalde concepten zijn. Goede informatie is informatie die de vaderlandsliefde versterkt en het belang van de natie dient.

Westerse democratie berust op de ‘illusie van keuze’, kritiek en achterdocht en het is maar goed dat Rusland onder Poetin deze vorm van democratie achter zich heeft gelaten, schreef onlangs Vladislav Soerkin in een hoogdravend krantenessay. Soerkin is al vele jaren een naaste medewerker van de Russische president en wordt algemeen beschouwd als de ‘uitvinder’ van belangrijke ideologische concepten sinds Poetin in 2000 aan de macht kwam. Daaronder is ook de informatie-politiek waarbij waarheidsgehalte plaats maakt voor het patriottisch effect, en slecht nieuws wordt verdronken in een bombardement van tegenstrijdige informaties, tot de burger verdwaasd afhaakt. Russen, constateert Soerkin tevreden, hebben zo de afgelopen jaren elke belangstelling voor democratie naar westers model verloren en zijn ‘realisten’ geworden.

De formule blijkt zelfs buiten Rusland te werken, getuige de Amerikaanse presidentsverkiezingen of het Brexit-referendum. Westerse politici klagen over Russische ‘inmenging’, schrijft Soerkin, maar het is veel ernstiger. De Russische boodschappen storen de werking van de westerse hersens. Het westers democratisch model raakt op die manier steeds verder ontregeld. In Rusland daarentegen regeert ‘het vertrouwen’, van de natie in Poetin, en omgekeerd. Mede op grond van deze vorm van ideologische expansie voorspelt Soerkin het ‘poetinisme’ een lange toekomst, van wel honderd jaar. Soerkins baas, in eigen land geplaagd door dalende populariteitscijfers, dalende koopkracht en andere problemen zal het ongetwijfeld met genoegen hebben gelezen. Rusland spreekt weer een woordje mee in de wereld, en nu eens niet alleen maar geopolitiek of met kernwapens, maar zelfs ideologisch.

Our New President is niet zozeer analytisch van opzet, als wel een staalkaart van bizarre Russische mediaboodschappen die de werkelijkheid geweld aandoen ter wille van het conditioneren van de geesten. Op het eind van de film is te zien hoe Trumps uitverkiezing voor de Russische televisie toch nog enigszins op een teleurstelling uitloopt: de Amerikaanse deep state verhindert immers de verhoopte opheffing van de economische sancties tegen Rusland. Trump staat nogal alleen in zijn bewondering voor de vriend in het Kremlin. Maar voor wie zich door zijn hovelingen een honderdjarige heerschappij laat voorspellen, is dat vermoedelijk slechts tijdelijke tegenslag.