Hai Qing als Cao Guiying en Wu Renlin als Ma Youtie in de film Return to Dust van regisseur Li Ruijun © Hucheng No.7 Films

Chinese censoren blijken het einde van deze schitterende film over het harde leven van een boerenechtpaar op het platteland te hebben laten aanpassen om de overheid in een beter daglicht te stellen. En het gekke is, dat rode-potloodwerk pakt inhoudelijk goed uit. De film eindigt met de tekst: ‘Ma Youtie betrok zijn nieuwe huis in de winter van 2011 met de hulp van de regering en de warmhartige dorpelingen.’ Een propagandastatement. Maar dat creëert juist een ironische lading. Van ‘warmhartig’ kán namelijk geen sprake zijn, zo weet iedereen die de voorafgaande 133 minuten van de film ziet.

Voor de duidelijkheid, hiermee is niets gezegd over wat er nou precies in het leven van hoofdpersoon Ma (Renlin Wu) gebeurt (géén spoilers). Het is om aan te geven hoe onbedoeld wrang de censuur uitpakt, ook voor wat betreft de verwijzing naar ‘regeringshulp’. Juist die ‘hulp’ is de bron van alle ellende. Op het platteland wonen Ma en zijn vrouw Guiying (Hai-Qing) in leegstaande huizen waarvan de eigenaren in de stad verblijven. Aangezien de regering subsidies verstrekt voor het slopen van zulke woningen, moeten Ma en Guiying constant verhuizen.

Op een gegeven moment vindt Ma het genoeg geweest en gaat hij zélf een huis bouwen. Dat levert de sterkste scènes op. Met zijn afstandelijke, nuchtere visuele stijl toont regisseur Li Ruijun hoe Ma monnikenwerk verricht. Eerst maakt hij alle bakstenen zelf met een houten mal. Pas maanden later kan het bouwen beginnen, maar niet voordat een storm alle harde werk teniet dreigt te doen. Samen met Guiying moet Ma in de donkere nacht vechten om de stapels bakstenen met plastic te bedekken. Maar de voldoening is uiteindelijk groot. Niets in het prachtige huis is gekocht of uit kunststof gefabriceerd; alles hebben Ma en Guiying zelf gemaakt door de aarde te bewerken.

De connectie met de aarde is de kern. Aan de gemeenschap of de plaatselijke overheid hebben Ma en Guiying niets, temeer rekenen ze op het land zelf, op de aarde waarin ze van alles planten. Hoewel Guiying gehandicapt is – ze beweegt moeilijk en lijdt aan incontinentie – werkt ze net zo hard op het land als haar man. De resultaten zijn spectaculair. Het lijkt wel of zij met z’n tweeën een heel dorp kunnen voeden, terwijl ze niets meer dan een ezel en wat planken hebben als landbouwwerktuigen.

Na ongeveer een uur komt een kanteling. Tot dan lijkt de film een exercitie in sociaal-realisme, maar ‘liefdesverhaal’ is opeens meer waarschijnlijk. Ooit zijn Ma en Guiying getrouwd omdat ze dat moesten van hun familie en van de overheid. Wederom, ironie. Juist dankzij de tirannie bloeit hun relatie op terwijl ze worstelen om een bestaan te maken. Een film groots en meeslepend, eenvoudig en stil: Return to Dust.

Te zien vanaf 19 januari