Film

Monument voor Altman

FILM A Prairie Home Companion

In de laatste film die Robert Altman maakte voordat hij eind vorig jaar overleed, wandelt de dood in de gedaante van een beeldschone blondine gekleed in een witte regenjas op de set van de radioshow A Prairie Home Companion, met als gastheer Garrison ‘GK’ Keillor. Als vervolgens iemand sterft – een oude zingende cowboy die zojuist live zijn laatste act had gedaan – dan is er géén tijd voor hulde aan de overledene, niet eens om het publiek te vertellen wat er is gebeurd. Want, zegt GK: ‘We kijken niet terug in het medium radio; daarin zit ’m de schoonheid ervan.’

Onwillekeurig rijst de vraag of regisseur Altman tijdens het draaien al bezig was met de naderende dood. En dat hij zich dat zo had voorgesteld: een prachtige vrouw met een zachte stem die je komt halen, maar je eerst de kans geeft nog eens iets moois te doen. Zo bezien is de set van de oude radioshow, waar men nooit terugkijkt en waar iets, het leven, alleen rechtstreeks te beleven valt, een tussenstation, een wereld tussen echt en onecht, tussen leven en dood. Een heerlijkheid, met andere woorden, die letterlijk en figuurlijk niet meer van deze tijd, en ‘plek’, is.

A Prairie Home Companion – Altmans beste film sinds Short Cuts (1993) – draait om de beroemde, gelijknamige show van de Amerikaanse publieke radio, gepresenteerd door de humorist en schrijver Garrison Keillor. Overigens, de show is in Europa te volgen via de digitale radiozender bbc7, waar de titel Garrison Keillor’s Radio Show is.

Het is puur Americana. En als radio, meesterlijk. Een recente aflevering komt rechtstreeks vanuit Pullman, Washington, ten tijde van, jawel, het jaarlijkse linzenfeest. Keillor kondigt de sponsoren aan, onder meer Bertha’s Kitty Boutique, ‘for people who care about cats’. En dames en heren, te gast vanavond is onder anderen een meester in het jodelen! En de Protein Cowboy! En niet vergeten, dames en heren, het gaat om de linzen, de linzen, exclameert Keillor op zijn kenmerkende droge manier: ‘Lentils. It does you all kinds of good. It’s the source of life!’

Keillor speelt zichzelf in Altmans film, een werk dat evident met grote liefde gemaakt is: de camera vloeit melodieus als een jazzcompositie door de set heen terwijl personages, die het typische altmaneske acteursensemble vormen, door elkaar heen praten en bijna achteloos cruciale informatie over belangrijke thema’s overbrengen, bijvoorbeeld in een scène waarin de zingende Yolanda Sisters zich klaarmaken voor een optreden, al pratende over de voorbije gloriejaren van het radiomedium, en een van hen (Meryl Streep) tijdens het gesprek heel even naar haar dochter (Lindsay Lohan) kijkt die naast haar zit. Die blik vertelt een heel verhaal; de kijker weet meteen dat er iets niets klopt tussen moeder en dochter; en dat moeder een en al vergane glorie is, een motief dat op zichzelf voor de film als geheel relevant is. Ooit was er misschien glorie, maar in radio, zoals GK zegt, kijken we nooit terug. En dat is ironisch, want personages als de Yolanda’s doen niets anders dan terugkijken en hunkeren naar een tijd toen radio alles was.

De film gaat over al deze dingen, maar je kunt ’m ook lezen als monument voor Altman, een cineast wiens oeuvre tijdloos is gebleken, met naast Short Cuts de oorlogssatire MASH (1970), de prachtige sneeuwwestern McCabe & Mrs. Miller (1971), The Long Goodbye (1973, de beste Raymond Chandler-verfilming ooit), Popeye (1980, eeuwig en geheel onterecht onderschat, want: het is geen kinderfilm!) en, nog altijd hét grote Altman-meesterwerk uit 1975, Nashville.

A Prairie Home Companion, vanaf 8 feb. te zien; bbc7 via www.bbc.co.uk/bbc7 te beluisteren