DVD Hier is… Adriaan van Dis

MONUMENTALE INTERVIEWS

Steeds dat koddige loopje van de presentator! Een ongemakkelijk dansje, vanuit de coulissen in de richting van de onder de boekenstapels bijna bezwijkende tafel. De vintage jaren-tachtighaardracht en totally outlandish kleding van het publiek. Het postmoderne decor, dat nu pijn aan de ogen doet. De Franse romancier Michel Tournier, die na het interview over zijn schouder van iemand uit het publiek een fles wijn krijgt aangereikt. En vooral steeds dat charmante geschutter waarmee Van Dis ieder gesprek besluit: van een ontroerende, fysieke onbeholpenheid waardoor je als kijker de presentator zou willen doodknuffelen.

Aan de onlangs verschenen dvd-box Hier is… Adriaan van Dis valt veel te genieten. Een met recht monumentaal te noemen box met interviews, die een lange slagschaduw over de huidige Nederlandse televisie werpt. In deze honderd gesprekken zijn zoveel behartenswaardige woorden en mooie momenten te vinden dat een bloemlezing geven wel heel erg verleidelijk wordt. Vooruit dan: Adriaan Morriëns montere commentaar op Freud: ‘Als u al een moedercomplex heeft, doe er dan uw voordeel mee!’ Even later plaatst de grijze eminentie van de Nederlandse letteren een interessante kanttekening bij de heilige reputatie van Reve: ‘Van het Reve heeft met De avonden de wrok bestendigd. (…) Johnny van Doorn was even ironisch, maar veel aardiger.’

In het met zwier geschreven begeleidende boekje kraakt Van Dis enkele noodzakelijke noten richting de movers and shakers van de huidige televisie in Nederland. Kern van zijn kritiek: kwaliteitstelevisie is tegenwoordig vooral onmogelijk omdat de elite het medium bij voorbaat al heeft afgeschreven. Juist zij die het onderscheid kunnen maken tussen pulp en platina zouden het medium moeten omhelzen, om te voorkomen dat het in handen van kermisbazen valt. Een interessant punt, dat ook in George Clooney’s film Good Night and Good Luck (2005) even hilarisch als scherpzinnig wordt gemaakt.

De felle spotlust van het merendeel der toenmalige televisiecritici (wie kent ze nog?) zegt welbeschouwd meer over dit gilde van professionele zuurschrijvers dan over het boekenprogramma en zijn flamboyante presentator. Van Dis beschikt nu eenmaal over meer panache dan gebruikelijk is achter de dijken – natuurlijk zorgde dat voor verwarring.

De selectie van gesprekken is tijdloos. Deze eregalerij van auteurs geeft een goed beeld van een tijdsgewricht. Maar het gesprek met wijlen Ryszard Kapuscinski doet inmiddels verouderd aan. Van Dis doet de grote chroniqueur van Afrika geen recht door hem nadrukkelijk te benaderen als noodlottige Poolse schrijver, zuchtend onder het in zijn voegen krakende Warschaupact. In dit gesprek giert de geest van de jaren tachtig helaas fataal tussen de regels door, waardoor de universele, literaire dimensie in het werk van Kapuscinski onderbelicht blijft.Ook die merkwaardige sneer in het boekje naar het prachtblad dat u thans in handen heeft (‘Als je alleen op je vrienden indruk wil maken, moet je voor De Groene gaan werken’) – ach, een dergelijke slip of the pen is hem vergeven. Ook Van Dis is immers feilbaar.

Hier is… Adriaan van Dis_._ Honderd gesprekken (tien dvd’s + boekje), Rubinstein, e 75,-