FILM

Mooi, kwetsbaar, duister

Blue Valentine

Het verpletterend mooie aan Blue Valentine zit in het feit dat regisseur Derek Cianfrance eigenlijk een film over de liefde heeft gemaakt, ook al gaat het verhaal over de wijze waarop een huwelijk stap voor stap en onverbiddelijk aan scherven kan spatten. Het is een eeuwig verhaal met dezelfde boodschap als die van Shakespeare, namelijk dat de echte romantische liefde vanaf het eerste moment, bijvoorbeeld in de vorm van oogcontact, het geluid van een stem, de lichte aanraking of wat dan ook, gedoemd is verloren te gaan.

De Franse cultuurfilosoof Julia Kristeva schreef ooit over Romeo en Julia dat het onmogelijk is ons een verhaalcontext voor te stellen waarin de twee tragische verliefden nog lang en gelukkig in Mantua zouden leven, zij als huidhoudster, hij als slager net als John Shakespeare, de vader van William. Nee, zegt Kristeva, de echte romantische liefde in haar puurste vorm is onhoudbaar binnen de context van het huwelijk als wettig instituut. Shakespeare laat dan ook klip en klaar zien dat de romantische liefde subversief is: ze staat onherroepelijk buiten de wetten van de gewone wereld en is dus onbereikbaar voor gewone, ‘ondramatische mensen’. De star crossed lovers, eeuwig in strijd met destructieve krachten in de maatschappij, leren ons dat de echte, romantische liefde alleen binnen fictie mogelijk is. En daardoor eeuwig een illusie zal blijven.
De vraag rijst hoe 'ondramatisch’ de personages in Blue Valentine dan zijn. Op het oog zijn ze precies dat: twee jonge mensen uit de lagere middenklasse die elkaar door toeval ontmoeten. Ryan Gosling, die de sterren van de hemel speelt, een van de beste prestaties door een mannelijke acteur in jaren, is Dean, een aantrekkelijke jongeman die reddeloos verliefd wordt op de mooie blondine Cindy, gespeeld door Michelle Williams. Ze trouwen en krijgen een dochtertje. En ze gaan door met hun leven, hij als schilder, zij als verpleegster. Jaren gaan voorbij.
Pijnlijk mooi is een scène in het midden van de film waarin het onvermijdelijke einde blijkt. Maar wat heet 'einde’; het gaat hier immers om de liefde. Ergens geloven Dean en Cindy er ook wel in. Ze spreken af in een motel in een poging de spanning terug te brengen. Flessen drank moeten hen in de juiste stemming brengen. Maar het gaat stroef. En de setting helpt ook niet; die reflecteert de kilte in hun hart. De muren lijken van metaal gemaakt, het waterbed oogt koud, het beeld heeft een blauwe kleur. Ze proberen het, maar de afstand is te groot.
Beide acteurs zijn fenomenaal. Williams’ dode ogen staan in schril contrast met haar fragiele uitstraling. Ze heeft iets speels, maar op onnavolgbare wijze slaagt ze erin haar personage als een gevaarlijke vrouw neer te zetten die hunkert naar iets wat haar echtgenoot haar niet meer kan geven. Maar wat? En zo zelfverzekerd als Gosling aan het begin van de film overkomt (haar achterover, glimmende ogen), zo kapotgemaakt oogt hij later (kalend, baardje, bril).
Allebei zijn slachtoffer van de werking van tijd. En van maatschappelijke krachten, net als bij Shakespeare. Kampen Romeo en Julia met de haat van hun families, Dean en Cindy vechten tegen de banaliteit van het dagelijkse bestaan: hard werken en zorgen voor een kind, waardoor ambities op een laag pitje komen te staan en dromen op ijs worden gezet. De liefde heeft geen kans in deze harde wereld. Juist doordat Dean en Cindy dat leven zijn gaan leiden waar Kristeva over schrijft, een nonfictieleven met al zijn banaliteiten, gaat de echte romantische liefde kapot. Een dubbele ironie.
Maar wat heet 'kapot’? Want wat er ooit was, was sterk. Toch even terug. Even. Naar die scène. Een van de mooiste liefdesscènes die ik ooit heb gezien. Gewoon op straat. ’s Avonds. Ze kennen elkaar net. Hij speelt op z'n ukelele. En zij danst op haar cowboylaarzen, haar los, hopeloos, hulpeloos, bij voorbaat reddeloos verloren. Zijn stem breekt als hij zingt, alsof hij nu al weet wat voor ellende op hem wacht. Maar als hij zingt is het zo mooi. Kwetsbaar. Duister. 'And if I broke your heart last night/ It’s because I love you most of all.’

Te zien vanaf 16 maart