Mooi monster

Dit jaar onder meer nog te zien in Apeldoorn, Amsterdam, Gent, Utrecht en Tilburg. Inlichtingen: 020-6230623.
Het zelfbewustzijn van het Nederlandse jeugdtheater was tien jaar geleden een stuk kwetsbaarder dan nu. Ik herinner me nog goed de frontale aanvallen op de voorstelling Moeder in de wolken van Heleen Verburg (tekst) en Matthieu Guthschmidt (regie). Deze inktzwarte ‘Beckett voor kinderen’ zou veel te somber en te schokkend zijn, aldus de pedagogen (en sommige recensenten). Er werd schande geroepen, er werden voorstellingen afgelast.

Ongeveer in diezelfde tijd schreef Pauline Mol haar bewerking van La Belle et la Bete, het verhaal dat in 1757 door Mme. Leprince de Beaumont werd gepubliceerd en dat sindsdien tallozen heeft geinspireerd. De voorstelling Dag monster (regie: Liesbeth Coltof) werd in 1986 een doorbraak in het jeugdtheater: een messcherpe tekst waar geen woord teveel in stond, geschreven in prachtig poetisch Nederlands, met een raadselachtig soort psychologische en maatschappelijke diepgang, zonder een spoor van opdringerigheid. En gespeeld met een ongekende flair en lef. De pedagogen (niet allemaal natuurlijk) vonden in Dag monster een nieuwe aanleiding tot prijsschieten: zij zetten de aanval in op de taal, het gebruik van moeilijke woorden die de kinderen niet zouden kennen. Het waren vermakelijke dagen voor het jeugdtheater.
Voor Inez Derksen begon haar belangstelling om theater te maken voor kinderen in 1986 bij het zien van die oerversie van Dag monster. Ze zat toen net een paar maanden op de Amsterdamse regie-opleiding, waar ze in het begin van de jaren negentig afstudeerde met een mooie versie van dat andere beroemde sprookje, De kleine zeemeermin, op een tekst van Judith Herzberg. Sindsdien legde ze zich toe op tekstregies en geimproviseerde programma’s voor kinderen, waarvan vorig seizoen Heimelijk (over het verschijnel ‘geheim’ in een kinderleven) een voorlopig hoogtepunt vormde. En dit seizoen besloot ze die 'klassieker’ waar het voor haar mee begonnen was, zelf maar eens aan te pakken. Onder het motto (tevens een van de eerste regels van Dag monster): 'Dit verhaal is al heel vaak verteld, maar nog nooit door ons.’
Dag monster is kamermuziek voor drie hele goeie, aan elkaar gewaagde actrices. Ze moeten (letterlijk) met elkaar het verhaal vertellen, alle rollen spelen, schakelen in sferen, knipogen naar het publiek ('het is maar een kunstje’) en toch ook spanning, sensatie & ontroering teweegbrengen. In Wieky de Boer, Heleen Hummelen en LouLou Rhemrev heeft Inez Derksen het ideale trio gevonden dat de vertelling van Dag monster volledig kan dragen. Wat een knetterend stel is dat! Drie actrices met een enorm arsenaal aan acteer-'kleuren’, een bewonderenswaardige techniek, en vooral erg veel humor. In de eenvoudige, effectieve vormgeving van Iris Elstrodt worden de sterren van de hemel en de spotjes uit het lichtplafond gespeeld. Met als hoogtepunt: het monster.
Hoe zet je anno 1995 een monster op het toneel? In deze versie van Dag monster wordt het lelijke wezen langzaam opgebouwd. Eerst is er een hoop lawaai en gedoe met een achterdoek. Een paar scenes verderop komen er een paar Alien-klauwen aan te pas. Kort daarop is het monster compleet, maar altijd blijf je de droeve gelaatsuitdrukking van de actrice zien (de meiden zijn allemaal een keer het monster). Als het mooie meisje een verleidelijk dansje doet en het monster mag meedoen - zonder haar aan te raken - ontstaat er op het toneel iets werkelijk prachtigs, waardoor je weer weet: hier kan geen enkel ander medium (waar ze ongetwijfeld veel griezeliger monsters in de aanbieding hebben) ooit tegenop.
Dag monster bleef als tekst bijna een vol decennium op de planken liggen. Dat gebeurt vaak met Nederlandse stukken (en niet alleen in het jeugdtheater): de oerversie wordt heilig verklaard en niemand durft er ooit nog aan te komen. Dat gaat veranderen: er reizen nu zelfs twee versies van Dag monster door Nederland (Ireen Kolenberg regisseerde het stuk bij Tryater, een versie die ik nog niet heb gezien). Hopelijk durft de jonge generatie theatermakers het rijke repertoire van de afgelopen vijftien jaar uit de kast te halen. Het wordt hoog tijd. En dat ze er rijp voor zijn, bewijst dit team van Inez Derksen met deze prachtige versie van Dag monster. Van halve maatregelen houden ze ook al niet, dus wordt het stuk tot diep in februari 1996 zo'n tachtig keer overal in Nederland en Vlaanderen gespeeld.