Mooie villa, overigens

Gekraak, gepiep, geruis, gebrom. Pulserende basgeluiden. En een zorgwekkend kunstessay in een theatervakblad. ‘Just about now’ (zes geluidsinstallaties) in het Centrum Beeldende Kunst, Rotterdam. T/m 10 mei in Villa Alckmaer, Westersingel 83, Rotterdam. Open: woensdag t/m zondag van 12.00 tot 17.00 uur. ..LE Ik las het bericht in de trein naar Rotterdam. De Leuvense kunstsocioloog Rudi Laermans schreef een doorwrocht stuk in in het onlangs verschenen voorjaarsnummer van Sketch, vakblad voor theateramusement. Het ging over de achterstand van de podiumkunsten en de hedendaagse beeldende kunst ten opzichte van nieuwe ontwikkelingen als Internet, de high tech-videoclip en sample-technieken. Laermans schrok er niet voor terug enkele sweeping statements de wereld in te slingeren, recht in het gelaat van de onwetende kunstliefhebber. ‘De Kunst is een gedane zaak’, en: ‘Een kwartier surfen op het Internet volstaat om zich van het absurd-archaãsche van zoiets als Kunst te vergewissen’, gevolgd door: ‘Het hedendaagse is afwezig in de Kunst van onze eeuw (…), om ons heen kijkend moeten we simpelweg vaststellen dat er gÇÇn kunstwerken bestaan die ook maar bij benadering onze hedendaagse techno-conditie esthetisch articuleren.’

Verbale krachtpatserij, goed voor paniekerige zweetdruppels op het voorhoofd. Bezorgd sloeg ik het blad dicht. En ik vroeg me af, ongemakkelijk heen en weer schuivend over het gifgroene imitatieleer van de tweede-klaszitting: heeft Laermans gelijk?
Laten we niet vergeten dat ik onderweg was naar een onvervalste kunsttentoonstelling!
Over het antwoord hoefde ik niet lang na te denken. Natuurlijk had de kunstkenner uit Leuven het bij het rechte eind. Het is de laatste tijd al vaker geconstateerd: speciaal voor musea en galerieruimten gefabriceerde kunst is tegen het einde van de twintigste eeuw iets overbodigs geworden; zij kan de hedendaagse mens ‘niets meer vertellen over zijn bestaan’ (Laermans).
Die hedendaagse techno-mens zit op Internet, drukt op knoppen van voorgeprogrammeerde magnetrons en videospelers, samplet zijn teksten op geavanceerde tekstverwerkers, zapt zich suf door een stroom aan informatie, en past in zijn dagelijks leven dus alle technieken toe die ooit door de avant-gardes als revolutionair werden gepresenteerd. Laermans: 'De Kunst kan de hedendaagse mens niet langer verbazen.’
Een waar woord, waarmee natuurlijk maar ÇÇn kant van de zaak wordt belicht. Resteert de kunstliefhebber immers: esthetisch genoegen, ontroering, irritatie en - zeer zelden, in de kunst wordt weinig gelachen - energie-opwekkende humor.
In principe heeft Laermans gelijk.
In de praktijk van het kunstbedrijf zal niemand zijn woorden op waarde willen schatten.
Met die vrolijke wetenschap in het achterhoofd betreed ik welgemoed de tentoonstelling Just about now in het Centrum Beeldende Kunst, Rotterdam. Zes geluidsinstallaties van Frans de Waard, Carsten Nicolai, Francisco L¢pez, Peter Duimelinks, Ryoji Ikeda en Roel Meelkop (samensteller van de tentoonstelling).
Hoe geluid te beschrijven? En meer nog: te recenseren?
Onmogelijke opgave.
Laat de oren het werk doen.
Luister naar de 'strakke sinustonen’ van Ikeda, die 'door deze tonen ten opzichte van elkaar te moduleren, een onverwacht ruimtelijke werking laat ontstaan die in geen enkele verhouding staat tot de ruimte zelf’.
Is dat po‰zie of niet?
Ambient-geluiden, gekraak, gepiep, geruis, gebrom, hoge tonen, middenrif in beweging brengende, pulserend-diepe basgeluiden: dat is wat je hoort in Villa Alckmaer.
Mooie villa overigens, met fraaie sierpleisterplafonds en statige spiegels. Niet dat de Spaanse geluidskunstenaar Francisco L¢pez zich daar iets van aantrekt; hij verduisterde een kamer op de tweede verdieping zodanig dat je bij binnenkomst ieder gevoel voor ruimte kwijtraakt. Dus ga je tastend door het donker op zoek naar de muren waar je, als je geluk hebt, tegenaan botst. Maar dat is eigenlijk niet de bedoeling. Want: 'de ruimte wordt gedefinieerd door zijn compositie in plaats van de oorspronkelijke muren’. Earthquake-achtige basgeluiden maken deze woorden meer dan waar, L¢pez’ zwarte doos is een horrorvariant op Oibibio’s stiltekamer, maar dan zonder zingevend New Age-leem op de muren.

  • Twee series zwartwit-panoramafoto’s uit de periode 1986-1997, van de Poolse fotograaf Zbigniew Kosc: Fallen Glory: Een reis naar de ruãnes van het oude Egypte en Islamic Cairo: Mensen en architectuur. Klassiek mooi. Berlage Instituut Amsterdam, Marnixstraat 317, Amsterdam. T/m 8 mei, open op werkdagen van 9.00 tot 17.00 uur.
  • Rob Scholte: Nieuwe schilderijen en fotowerken, gemaakt met digitale technieken. Scholte: 'Primair is natuurlijk de “drive” waarmee mijn schilderijen tot stand worden gebracht.’ Onlangs nog in BBC-documentaire, nu in Amstelveen! Museum Jan van der Togt, 8 mei t/m 14 juni. Dorpsstraat 50, Amstelveen, donderdag t/m zondag van 13.00 tot 17.00 uur.