Mooiste daad voor Griet

Willen we echt weten of Griet Op de Beeck is misbruikt door haar vader en of het geloofwaardig is dat haar incestervaringen pas decennia later door een therapeut te voorschijn zijn getoverd? Interessanter is de vraag waarom ze haar verdrongen herinneringen zo nodig aan de grote klok moest hangen.

Het antwoord daarop is te vinden in haar roman Het beste wat we hebben. Hoofdpersoon is de 43-jarige suïcidale rechter Lucas wiens zus Suzanne in een psychiatrische inrichting verblijft wegens een ‘dissociatieve identiteitsstoornis’. Er is alleen uitzicht op genezing als ze het misbruik door haar vader niet langer wegstopt. Lucas, zelf ook slachtoffer van de gezinssituatie, wil haar helpen door de zaak naar buiten te brengen. Op een avond gaat hij in de chique straat waar zijn bejaarde ouders wonen alle buren langs om mee te delen dat zijn vader Suzanne heeft misbruikt vanaf haar vierde. ‘Ik weet niet wat ze u precies hebben verteld dat haar aandoening zou verklaren, maar dit is de waarheid. Gerechtelijk was het al verjaard toen de feiten boven tafel kwamen. Evengoed, nu weet gij naast wie ge woont.’

Niet alle buren reageren aardig. Sommigen geloven Lucas niet, anderen vinden zijn gedrag schandalig, maar dat kan hem niet schelen. Belangrijker is de reactie van Suzanne. Als hij haar inlicht over zijn klokkenluidersactie zegt ze: ‘Dat, dat, dat, is, is, het mooiste, wat, wat, wat, iemand ooit, voor, voor mij, heeft, gedaan.’ Nu haar geheim openbaar is, gelooft ze eindelijk wat ze voorheen alleen maar vermoedde en ziet ze onder ogen wat haar is overkomen.

Het mooiste wat iemand ooit voor Suzanne deed, hebben de media gedaan voor Griet. ‘“Ik wil niet langer zwijgen” – Schrijfster Griet Op de Beeck over haar incestherinneringen’ kopte nrc next op de voorpagina, een halve week nadat ze haar verhaal had gedaan bij DWDD. De kop verwees naar een interview dat al eerder was afgenomen. Het had gediend als generale repetitie voor haar televisieoptreden. DWDD moet altijd eerst. Dan trekt de karavaan het land in. Humo, de Volkskrant, Tros Nieuwsshow, allemaal leenden ze hun oor aan de vrouw die dapper de klok luidde over haar eigen leed. De enkeling die een kritisch geluid liet horen, bevestigde haar in haar slachtofferschap. Niet geloofd worden is immers het lelijkste wat de Suzannes van deze wereld kan overkomen.

‘Dat, dat, dat, is, is, het mooiste, wat, wat, wat, iemand ooit, voor, voor mij, heeft, gedaan’

Op de Beeck verhulde niet dat haar mediaoptreden bedoeld was als reclame voor haar boek, dat toen nog door niemand was gelezen. Mogelijk wilde ze de suggestie wekken dat ze een intieme autobiografische roman had geschreven en de te verwachten negatieve recensies vóór zijn. In de Volkskrant bleek de Vlaamse recensent Dirk Leyman inderdaad scherpe kritiek te hebben op dit ‘elixir van goedkope emotie en opzichtig effectbejag’. Heeft zij daarmee het krediet voor het volgens hem voorspelbare vervolg van haar incest-trilogie niet verspeeld?

Ja, tenzij, tenzij, tenzij… we te maken hebben met een hoax die gaat uitlopen op de ontmaskering van sensatiebeluste media. Bijvoorbeeld als in het volgende deel de met ziekteverlof gestuurde rechter Lucas door de vader van het twaalfjarige jongetje Riley wordt aangeklaagd wegens pedofilie. Lucas’ rancuneuze ex, Isabelle, kan dan getuigen, evenals haar dochter Pipa die zich onder druk van haar moeder en geholpen door een therapeut plotsklaps herinnert wat haar stiefvader met haar heeft uitgevreten. Lucas kan zich onmogelijk verweren tegen de 107 secundaire bewijzen die boven water komen. Niemand gelooft hem – het ergste wat een slachtoffer van smaad kan gebeuren. Uiteindelijk zal de van pedofilie en incest verdachte rechter zelfmoord plegen door van de brug te springen waar hij in zijn huis op uitkijkt.

Aan het slot van deel 2 weten we niet of Lucas schuldig of onschuldig is, maar in deel 3 zal zijn voormalige protégé Riley als klokkenluider onthullen hoe de vork in de steel zit: Lucas is slachtoffer van karaktermoord, van trial by media, door journalisten die allerlei onbewijsbare aantijgingen uit onbetrouwbare bron hebben overgenomen.

Pal voor de verschijning van het laatste deel zal Op de Beeck bij alle media komen vertellen hoe ze hen in verwarde toestand heeft misbruikt ter promotie van haar werk. En diezelfde media aanklagen wegens het klakkeloos doorgeven van laster over haar overleden vader. Zou kunnen: anything goes.

Leyman eindigde zijn vernietigende recensie met de opmerking dat er veel betere incestromans zijn dan Het beste wat we hebben, zoals die van de Franse Christine Angot. Hij had ook kunnen verwijzen naar het in 1992 met de Pulitzer-prijs bekroonde A Thousand Acres van Jane Smiley over een hedendaagse King Lear die zijn dochters misbruikt. Omdat Smiley een schrijfster is die de onvoorspelbaarheid van fictie boven de ‘moraal’ stelt, heeft haar boek de universele betekenis die dat van Op de Beeck zo pijnlijk ontbeert.