Moordende onschuld

NEW YORK - Ryan Harris, net elf jaar oud, fietste lekker op haar helblauwe Road Warrior-fiets. Ze speelde met een vriendje van acht die haar fiets mooi vond. Ze kwamen een buurjongen tegen. Hij was zeven jaar oud. Even was het leuk, maar toen begonnen de jongens stenen naar elkaar te gooien. De jongste mikte een flinke kei, die Ryans hoofd raakte. Ze viel en was meteen bewusteloos. De jongens verstopten haar fiets en sleepten Ryan de bosjes in. Daar trokken ze haar onderbroek uit en propten die in haar mond. Ze speelden met haar bewegingloze lichaam, ‘heel zachtjes’, zei de zevenjarige later tegen de politie.

Een wond in Ryans kruis was het gevolg. Ze stopten ook nog blaadjes in haar neusgaten. Uiteindelijk gingen de jongens naar huis. De achtjarige zette meteen de televisie aan om tekenfilms te kijken. Zijn jongere vriend speelde die middag bij zijn oma met een jong hondje. Het was maandag 27 juli, een warme dag in Chicago.
Ryan, een mooi meisje met dreadlocks dat later dokter en basketbalspeler wilde worden, werd de volgende dag na een korte zoektocht gevonden. Ze was doodgegaan aan verstikking.
IN EEN KILLE rechtszaal luidde vorige week de aanklacht seksueel misbruik en moord, waarbij de fiets als mogelijk motief werd genoemd. De voeten van de verdachten bungelden ver boven de grond omdat ze op grote-mensenstoelen zaten. De jongen van acht keek steeds rond en zwaaide naar zijn ouders die achter hem zaten. De jongste moest op zijn stoel gaan staan zodat getuigen hem konden zien. Daarna begon hij op het notitieblok van zijn advocaat hartjes, huisjes en een regenboog te tekenen.
Amerika is diep geschokt, en de kranten zetten de zaak Ryan Harris op de voorpagina’s omdat niemand zich zeven- en achtjarige moordenaars kan voorstellen; zo'n jeugdige dader kwam nog niet voor in de Amerikaanse geschiedenis. Maar als het niet zo afstotend zou zijn, zou je bijna gewend raken aan kinderen die moorden. De daders van de schietpartij in Arkansas in maart, waar vijf doden vielen, werden vorige week veroordeeld tot opsluiting in een tuchtschool tot ze 21 zijn. Ze zijn twaalf en veertien.
Cijfers tonen dat het aantal moorden door kinderen in de VS niet toeneemt. Het Justice Policy Institute analyseerde vorig jaar FBI-statistieken: kinderen onder de dertien pleegden in 1965 25 moorden, en in 1996 waren het er zestien. Maar de uitzonderlijk gruwelijke dood van een kind leidt altijd tot een luide roep om zwaardere straffen. De bevolking verlangt vergelding en snel, zo blijkt uit de onmiddellijk uitgevoerde opinieonderzoeken. De publieke verontwaardiging als een onschuldig meisje wordt vermoord, noopt volksvertegenwoordigers er vervolgens toe om spoorslags op die volkswoede te reageren. Alle mogelijke Amerikaanse overheidsdienaars worden gekozen door het volk, inclusief de meeste rechters, en zij willen worden herkozen.
‘Je moet iets met de publieke opinie, en het publiek is dezer dagen in de stemming om zulke jongens hard aan te pakken’, zegt Jack Levin, criminoloog en directeur van het Center for the Study of Violence aan Northeastern University in Massachusetts. In Texas zijn ze het daar helemaal mee eens. Volksvertegenwoordigers in de lone star state overwegen een wetswijziging die rechters toestaat om kinderen vanaf elf jaar ter dood te veroordelen. En in Arkansas wil men het mogelijk maken jonge moordenaars als volwassenen te berechten, en levenslang in gevangenissen met volwassen criminelen op te sluiten. Critici vragen zich af of een zevenjarige ook maar een dag zou overleven in veel Amerikaanse huizen van bewaring, waar vaak het recht van de sterkste geldt.
IN GEEN VAN de vijftig staten is het strafrecht berekend op zware misdrijven door zulke jonge kinderen. Rechter Gerald Winiecki in het jeugdgerecht van Chicago, die de twee jongens moet veroordelen, heeft aangegeven dat hij met de handen in het haar zit, want in Illinois, waar Chicago ligt, mag een kind van onder de tien jaar helemaal niet worden opgesloten. Toen de rechter een verzoek afwees om de kinderen ontoerekeningsvatbaar te verklaren, was hij wettelijk verplicht de jongens naar huis te sturen, nadat ze eerst een paar dagen in een psychiatrische inrichting hadden gezeten. Nu zijn ze thuis. Winiecki bepaalde wel dat ze binnen moeten blijven, in ieder geval tot hun rechtszaak op 28 augustus wordt voortgezet. Ze worden thuis via zendertjes elektronisch in de gaten gehouden. Vermoedelijk zal Winiecki zich uiteindelijk gedwongen zien te besluiten dat de jongens in therapie moeten en een aantal jaren parttime in een lichtbewaakte instelling opgesloten worden.
De jongens worden, kortom, 'fucking softly’ aangepakt, vond een beller op talk-radio. Hij kwam zelf uit een van de 38 staten die de doodstraf kennen. 'Ze verdienen het niet om verder te leven’, vond de man.
Criminoloog Jack Levin bestudeert al decennialang het soort geweld dat Ryan Harris fataal werd. Hij schreef in 1985 het eerste Amerikaanse boek over seriemoord, Mass Murder, en later onder meer Murder on Campus. Negentig procent van alle criminologen en kinderpsychologen is het erover eens dat het absurd is om kinderen te willen veroordelen binnen het strafrecht, zegt Levin. Therapie en tijdelijke, gedeeltelijke opsluiting leidt meestal tot rehabilitatie van een 'slecht’ kind. De neiging om kinderen steeds jonger volledig aansprakelijk te stellen voor hun daden vindt hij, letterlijk, levensgevaarlijk, omdat consequente toepassing van het strafrecht op een kind inderdaad tot dood door injectie of de elektrische stoel kan leiden.
'Ieder kind heeft perioden waarin het sociopathisch gedrag vertoont’, zegt Levin. 'Meestal leidt dat tot kattekwaad, soms is het ernstiger, en dan kan een vorm van straf goed werken. Maar Amerikaanse kinderen zijn steeds meer alleen. Papa en mama werken, er moet brood op tafel komen, of er moet meer en meer geld worden verdiend. Kinderen zijn alleen met de tv, of met het geweer van papa, en de kans dat het grondig mis gaat, neemt almaar toe.’ Het aantal moorden door kinderen kan afnemen, zegt Levin, maar jongeren zijn wel degelijk in het algemeen gewelddadiger geworden.
'In feite zeggen we tegen kinderen dat ze zichzelf of elkaar maar moeten opvoeden. Er ontstaat een groot moreel vacuüm, omdat volwassenen afwezig zijn’, meent Levin. 'Dat is de kern van ons probleem. We geven meer om de fluctuaties in de aandelenkoers dan om de ethische koers van onze kinderen.’
En als ze eens doorslaan, is er geen moreel besef - voor zover dat in een zeer jong mens aanwezig is, tekent Levin aan - dat ze iets fout deden. Een absolute grens is er niet meer. Jerome G. Miller, een expert in het kinderrecht, schreef op een opiniepagina dat harder straffen de samenleving geen jota veiliger zal maken. Hij citeerde Amerikaanse studies die ondubbelzinnig tonen dat 'harder’ kinderrecht tot meer recidivisme leidt.
DE GOEDE redenen voor een speciale behandeling van kinderen zeggen de politie van Chicago overigens niets. Net als iedere verdachte crimineel werden de jongens gearresteerd en ondervraagd. De later toegewezen advocaat van de zevenjarige, Catherine Ferguson, zei: 'Hoe vrijwillig kan zijn verklaring tegen de politie geweest zijn? Was hij soms in staat om afstand te doen van zijn constitutionele recht om te zwijgen?’
Waarschijnlijk niet. Inspecteur Allen Nathaniel stelde indringende vragen, en dus vertelden de jongens haperend wat er op die warme julidag ongeveer was gebeurd. Het politierapport concludeerde dat de zevenjarige zijn vriendje aangezet had om mee te helpen Ryan uit te kleden en te doen stikken. Maar: 'Het is niet duidelijk of ze van plan waren haar te doden.’
Buurtgenoten van de verdachte jongetjes vertelden verslaggevers dat ze gewone kinderen zijn. Ze houden van sport, televisie kijken, en van mooie blauwe fietsen. (Ryans Road Warrior was overigens verdwenen toen haar lichaam gevonden werd.) De jongste was wat agressief aangelegd, en de oudere was verlegen, dat wel. Ze basketbalden graag. En het gekke is, zei een buurman, dat ze helemaal niet geïnteresseerd waren in meisjes.