Mores leren

New York - Wat is er misgegaan? Twee jaar geleden was hier de dag van Barack Obama’s grote triomf aangebroken. Toen ik mijn column af had, ging ik nog even de straat op. Kwam in een volksfeest terecht. Gejuich, gezang. Ik werd gefeliciteerd en omhelsd door wildvreemden. Alsof de bevrijding was aangebroken; en in zekere zin was dat ook zo.

De verstikkende periode van George W. Bush was bijna afgelopen, de campagne van oeverloze haat tegen de Democratische kandidaat had geen resultaat gehad, en daar stond hij, de jonge overwinnaar die Change! wilde, de beste plannen daarvoor had, een voorbeeld van welsprekendheid en bovendien zwart. Dit was een zege die bovendien eindelijk het slot symboliseerde van de altijd sluimerende Amerikaanse rassenproblematiek.
We zijn twee jaar verder. De haat heeft zich geëmancipeerd. Driekwart van de Amerikanen denkt dat de natie op de verkeerde weg is, de vraag naar de oorzaken wordt nauwelijks nog gesteld, want ze weten het. Alle ellende is te wijten aan het big government in Washington, de politici die zich de zogenaamde elite wanen, die van Amerika een Europees-socialistische staat willen maken, de burger van zijn individuele vrijheid beroven, hem het recht op een vuurwapen ontzeggen, abortus legaliseren, geen bezwaar hebben tegen een moskee op Ground Zero. Onder Obama vervreemdt Amerika van zichzelf. Het moet afgelopen zijn! De radicale opvattingen die in het begin alleen door de Tea Party werden gekoesterd zijn gemeengoed geworden. In rechts Republikeinse kringen wordt al geopperd Sarah Palin over twee jaar kandidaat voor het presidentschap te stellen.
Zo ver zijn we nog niet. Eerst de komende twee jaar door. Een aanzienlijk naar rechts opgeschoven Congres zal van zijn macht gebruik willen maken. Maar hoe? Volgen de Republikeinen de koers die door de Tea Party is ingezet, dan kunnen we nog wat beleven. Hun nieuwe macht in het Congres stelt de Republikeinen in staat hearings te houden, openbare hoorzittingen ter opheldering van misstanden. Het eerste object van haat is de president zelf. De Tea Party schildert hem af als een man die niet zomaar on-Amerikaans is, maar anti-Amerikaans. Uit een onderzoek van Newsweek, eind augustus toen de verkiezingsstrijd al aardig op gang begon te komen, bleek dat bijna een derde van de kiezers geloofde dat Obama sympathiseerde met de moslimfundamentalisten die de sharia over de hele aarde willen verbreiden.
Nog klinkt het absurd, maar gezien de praktijk van de afgelopen paar jaar wordt het voorstelbaar dat tussen nu en de volgende presidentsverkiezingen zich weer een impeachment-drama zal afspelen. ‘Dat zal dan geen zelfvernietigende heksenjacht worden, verzekeren vooraanstaande Republikeinen. Het zal alleen erom gaan inlichtingen te krijgen van een regering die als een sjacheraar met de noodzakelijke transparantie omgaat.’ (Geciteerd door Michael Tomasky in The New York Review of Books, 28 oktober). Nieuw rechts zal zijn overwinning gebruiken om zo veel mogelijk politieke tegenstanders te dagvaarden. Dat is het vooruitzicht.
Zal het helpen? Ik dacht even aan senator Joseph McCarthy, zijn commissie die de on-Amerikaanse activiteiten onderzocht. Het resultaat was een enorme sensatie in de binnenlandse politiek, terwijl de buitenlandse politiek praktisch werd lamgelegd, en de Koude Oorlog is er niet mee gewonnen. De Amerikanen hebben weer redenen om ontevreden te zijn. De economie is dit jaar met twee procent gegroeid, maar dat is lang niet voldoende om de malaise goed te bestrijden. De werkloosheid is acht procent. Dat deelt zich ook aan het straatbeeld mee. Nog meer gesloten winkels en restaurants, en ook weer meer bedelaars en daklozen die de nacht op straat in een hoop vodden doorbrengen. De malaise is zichtbaar, overal.
Dat wordt het publiek door de rechtse media dagelijks ingepeperd. Wat wij in Nederland op dit gebied hebben, is kinderspel vergeleken met wat de kranten en de televisie van NewsCorp, het imperium van Rupert Murdoch ervan maken. Dat zijn geen nieuwsmedia meer maar organen van de haat. De columns, de hoofdartikelen, de tekeningen, de hele berichtgeving in The New York Post staan in dienst van de pure opruiing. Wat Glenn Beck, de commentator van Fox News op de televisie ten beste geeft, tart iedere beschrijving. En dan hebben we nog de attack ads, de propagandaspotjes vol van de platste insinuaties. Een Nederlandse zender zou er eens een bloemlezing van moeten maken. Een half uurtje is voldoende.
Uiteindelijk zal dit alles invloed hebben op de Amerikaanse buitenlandse politiek. Wat zal de regering in Washington de komende twee jaar nog waard zijn als ze betrokken wordt in zo'n politieke burgeroorlog? Is er nog tijd om naar oplossingen te zoeken voor het Midden-Oosten, Iran, Irak, Palestina, Afghanistan? Wat is er over van de hypermacht die 21 jaar geleden de Koude Oorlog heeft gewonnen? Voor de Tea Party bestaat het buitenland niet meer.