Het water komt: een Zeeuws gezin op de vlucht © NTR

Misschien heeft u weinig zin in een documentair vierluik over de Watersnoodramp. Omdat die vaker herdacht is en 1953 ver weg. Eerlijk gezegd had ik dat zelf, maar na de eerste twee delen van Het water komt schaam ik me.

Omdat het de grootste Europese natuurramp van de twintigste eeuw is. Omdat het trauma in de regio nog altijd bestaat, en niet uitsluitend bij de bejaarde kinderen van toen (in deel één al voelbaar – in aflevering drie, over collectieve verdringing, hoofdthema). Omdat het verbluffend ‘nieuw’ archiefbeeld bevat. Omdat er een vracht context wordt gegeven. Plus meer voorgeschiedenis (aflevering twee). Meer umwelt en meteorologie. Dat er aan de Engelse oostkust rond vijfhonderd doden vielen tijdens diezelfde storm is hier vergeten: niet ‘onze’ catastrofe. Omdat de maatregelen nadat het kalf verdronken was, voorbeeldig waren. Omdat de thematiek, mede door klimaatverandering, urgenter is dan ooit (aflevering vier). Omdat het een indrukwekkende reeks is.

Dat we presentator Winfried Baijens mosselen zien eten had voor mij niet gehoeven, maar dat hij in een ballon boven Zeeland zweeft en dat hij zwemt in het water van zijn jeugd in Zeeuws-Vlaams Philippine, dat krijgt gaandeweg steeds meer inhoudelijke betekenis. Aflevering één biedt getuigenissen van overlevende kinderen van toen, en van nu hoogbejaarde redders – extra hartverscheurend door ingehouden vertelling. Met steeds meer buren op één dak. Met een drijvend dak, waarop buren, dat kapseist in boomtoppen: reddeloos. Met kinderen die door oom hogerop worden gebracht, maar als die teruggaat voor ouders en zusje is het te laat. Over vijf dagen mensen redden zonder slaap en harde keuzes: wie neem je mee in je te kleine bootje? Zonder discussie kreeg jong voorrang boven oud. Maar ook het mirakel van Colijnsplaat waar vijftig man met hun schouders het reddende schot tegenhielden: de lange schoolmeester keek er als enige bovenuit en brulde bij elke hoge golf om schrap te zetten. Of kwam de redding toch door zakkend water toen de dijken van Schouwen-Duiveland aan de overkant het begaven? – redding hier was dus ondergang daar. Verblijdend maar tegelijk bitter: het behoud van Westkapelle, doordat daar de dijk vernieuwd was na geallieerd bombardement in 1944 waarbij 152 van de 369 inwoners waren omgekomen.

Aflevering twee heet Waarschuwing in de wind. ‘Geslagen’ had daar achter gekund want civiel ingenieur Johan van Veen, Rijkswaterstaat, waarschuwde al in de jaren dertig voor een dreigende catastrofe. Dat niet alleen: hij ontwierp een papieren Deltaplan. Zijn berekeningen werden niet begrepen, het kostte te veel, de oorlog kwam en uiteindelijk kreeg hij, want querulant, een publicatieverbod. Waarna hij doorging onder de voorspellende schuilnaam Cassandra. Zijn bitter gelijk, rehabilitatie en planrealisering kwamen na en door 1953: Master of the Floods heet hij op een monument. Maar hoe verder?

Het water komt, NTR, vier delen vanaf vrijdag 6 januari, NPO 2, 20.30 uur