Multi-inzetbaar

Terwijl voor de naderende verkiezingen allerlei poppetjes in beweging komen, wordt voor de krijgsmacht van de toekomst alvast geschoven met tankjes en soldaatjes.

Het komt nu allemaal wel heel snel op ons af en over ons heen. Een partje verkiezingsnieuws hier, een stukje verkiezingsnieuws daar. Het is een wedloop, om aandacht. Waarin dan soms ander nieuws verloren dreigt te gaan.
De poppetjes blijven in trek. Maandag was d66 aan de beurt. Geen schokkend nieuws daar. Dat tv-personality Wouke van Scherrenburg toch niet op de d66-kandidatenlijst zou staan, was al bekend, maar als goede vervangster prijkt nu op nummer zestien de eveneens van de televisie bekende Pia Dijkstra. Handig, zo'n vertrouwd tv-gezicht, zal d66 hebben gedacht.
Diezelfde dag presenteerde het cda zijn verkiezingsprogramma: achttien miljard netto bezuinigen, veelal niet concreet ingevuld. Nog vóór de officiële presentatie werd al bekend dat de christen-democraten niet zullen tornen aan de hypotheekrenteaftrek. Alsof ze meteen stelling wilden nemen tegen het nieuws waarmee de Volkskrant opende: dat de meerderheid van de Nederlandse bevolking inmiddels voorstander is van een ingreep in deze aftrek.
Hoezo is het cda hervormingsgezind, zoals lijsttrekker Jan Peter Balkenende graag herhaalt? Volgens hem tornt zijn partij echter niet aan de aftrek om een einde te maken aan de onzekerheid hierover bij de kiezer. Het zijn volgens hem toch al zulke onzekere tijden. Dat argument geldt niet voor de aow-leeftijd, de kilometerbeprijzing en de duur van de WW.
Vanaf donderdag zal het nieuws overstelpt worden door de uitkomsten van de twintig ambtelijke commissies die moesten onderzoeken hoe en waar bezuinigd kan worden, zodat de Nederlandse overheidsfinanciën ook in de toekomst draaglijk zijn. Voeg daar nog bij de resterende verkiezingsprogramma’s die nu snel volgen en alles bij elkaar is het een bijna onneembare dosis aan informatie.
Tussen alle verkiezingsgeweld was er maandag de presentatie van het eindrapport Verkenningen: Houvast voor de krijgsmacht van de toekomst. Vijf ministeries en vele deskundigen waren erbij betrokken. Het kabinet had het aangevraagd vóór het uitbreken van de financiële crisis. Dit rapport moet niet worden verward met het heroverwegingsrapport van de ambtelijke werkgroep die moet aangeven hoe ook op Defensie bezuinigd zou kunnen worden.
Als politici zouden willen bezuinigen op Defensie, dan kunnen ze sinds deze week in de Verkenningen wel lezen wat daarvan de gevolgen kunnen zijn, zowel politiek-strategisch als militair operationeel. Beslissen ze dat Nederland jachtvliegtuigen de deur uit doet of iets ogenschijnlijk veel minder gevoeligs, het bevoorradingsschip afstoot, dan wordt dat door deze studie veel duidelijker een keuze voor wat nog van de krijgsmacht mag worden verwacht. Zoals deze studie ook inzichtelijker maakt in welke mate Nederland door dat soort beslissingen zijn autonomie verliest.
Maar eigenlijk zou het natuurlijk andersom moeten zijn: wat verwacht je van de krijgsmacht in de wereld van nu, hoeveel autonomie wil Nederland behouden, wat is daarvoor nodig en welk prijskaartje hangt eraan? Verkenningen schetst vier beleidsopties tegen de achtergrond van een wereld waarin de bevolking sterk groeit, het klimaat verandert, natuurlijke hulpbronnen schaarser worden, bevolkingsgroepen radicaliseren, de wederzijdse afhankelijkheid groot is, kortom van een wereld met grote onzekerheden. Is de krijgsmacht er in die wereld hoofdzakelijk om de Nederlandse belangen te beschermen, en dus reactief? Willen we dat de Nederlandse krijgsmacht ook kort en krachtig intervenieert in mogelijke conflictsituaties elders? Moet de krijgsmacht verder gaan en ook veiligheid gaan brengen in onveilige regio’s, een taak die een langere adem vraagt? Of willen we een flexibele krijgsmacht die tegen al die taken is opgewassen?
Als Nederland zou kiezen voor een krijgsmacht die vooral de Nederlandse belangen beschermt, en daar bovenop ook nog eens fors zou bezuinigen, dan zullen we binnen de Verenigde Naties, de Navo en de Europese Unie worden gezien als wat het rapport een free rider noemt, een land dat gratis meelift en dat derden laat opdraaien voor het voorkomen of beslechten van conflicten in de wereld die ook onze handelsbelangen zouden kunnen schaden.
Wie dat laatste geen argument vindt: Nederland is voor zijn welvaart sterk afhankelijk van de export. Het rapport denkt zelfs dat zo'n keuze - beperkte taakopvatting plus bezuinigingen op het defensiebudget - zou bijdragen aan een wereld die over twintig jaar is gefragmenteerd, waarin staten alleen opkomen voor eng gedefinieerde nationale belangen, het geweldsmonopolie van de staat is uitgehold, de segregatie tussen bevolkingsgroepen leidt tot politiek geweld, splintergroepen de beschikking krijgen over kernwapens met het doel ze daadwerkelijk te gebruiken en landen elkaar wantrouwen wat zal leiden tot een bewapeningsspiraal.
Met dit zwartste scenario zal duidelijk zijn dat het rapport niet is gepresenteerd zonder dat een voorkeurskeuze is gemaakt door de opstellers, noch dat het door de demissionair minister van Defensie Van Middelkoop is ontvangen zonder dat hij zijn mening gaf. Zowel de opstellers als Van Middelkoop kiezen voor een krijgsmacht die veelzijdig inzetbaar is. En bij voorkeur zonder dat er op die krijgsmacht wordt bezuinigd. Dat zou volgens het rapport immers in het tegenovergestelde eindigen: een krijgsmacht die niet multi-inzetbaar is. Het is ook de enige variant waar de beschuldiging dat Nederland gratis zou meeliften achterwege blijft.
Hadden we wel of niet in Uruzgan moeten blijven, daar gaat Verkenningen niet over. Maar wel over de vraag welke krijgsmacht nodig is als Nederland een volgende keer weer aan een buitenlandse missie mee wil doen, met welke rol, en waarom dat belangrijk kan zijn. Wie zich een gefundeerde mening wil vormen, moet het rapport lezen. Te vinden op de site van Defensie.