Craigie Horsfield

Mysteriën

How the World Occurs van Craigie Horsfield is de afscheidstentoonstelling van de artistiek directeur van het Centraal Museum, Edwin Jacobs.

Medium kunst
Craigie Horsfield, Via Carozza, Nola. Juni 2008-2012. Inktjet print, hout, kalk, aluminium, was, 460 x 44 cm © Courtesy the Artist / Centraal Museum, Utrecht

Die heeft tijdens zijn directoraat het museum eindelijk eens behoorlijk laten verbouwen, en bovendien een aantal voortreffelijke tentoonstellingen gemaakt. Daaronder waren met name oudere Utrechtse kunstenaars als Jan van Scorel (2009) en Joachim Wtewael (2015) waarmee Jacobs het verleden van de cultuur van de Domstad in sterker verband met het heden wilde brengen. How the World Occurs past in dat streven.

Horsfield (1946) is een fotograaf die zijn foto’s op ongewone manieren behandelt. Een beeld van een massa Italiaanse mannen op straat werd omgevormd tot een tapijt van zeventien bij elf meter. Een foto van een grote groep mannelijke inwoners van het stadje Nola, die samen in processie een kolossaal heiligenbeeld torsen, liet hij printen in natte kalk, waardoor er een fresco ontstond dat zo uit een kerkmuur gezaagd lijkt. Andere foto’s drukt hij af op aquarelpapier of op panelen bedekt met was. Die ‘opwaardering’ van het eenvoudige fotografische materiaal heeft allerlei interessante kanten, maar uiteindelijk gaat het om grotere dingen: pathos, impact, status, emotie. Deze Horsfield betoont zich een full-blown barokke kunstenaar, iemand die de diepe spiritualiteit van de kunst van de contrareformatie tot leven lijkt te willen brengen. Zonder een expliciete voorkeur voor het katholieke geloof, misschien, maar zijn beeldmateriaal is Spaans, Italiaans, historisch, traditioneel, en hij heeft een sterke hang naar het ‘epische’. In de presentatie moet zijn kunst zoveel mogelijk zintuigen aanspreken; in Utrecht hangen afbeeldingen van fresco’s uit de Villa dei Misteri in Pompeii, en de vormgeving, in een prettig halfduister, grijs, met een zacht bonzend geluidsdecor, roept zo’n stemming op.

De tentoonstelling is voor iedereen met een beetje kennis van zestiende- en zeventiende-eeuwse kunst een waar woud van verwijzingen en associaties. Horsfields sombere donkerbruine portretten van hedendaagse Utrechtenaren zijn studies à la Velázquez; het is alsof alle geportretteerden auditie doen voor een rol als Maria Magdalena of Judas. Zijn verdonkerde groepsfoto’s van mensen bij een concert zijn directe nawerkingen van Caravaggio of Delacroix. Dat vuurwerk in de wolken boven de baai van Napels: Turner. Die stillevens van varkenspoten en bossen knoflook: Zurbarán. Die donkere landschappen met kale bomen op kale rotsen, gefotografeerd in het laatste licht: als de etsen van Goya en Segers. Die ingespannen mannen in Via Carozza onder dat enorme processiebeeld zijn de opvolgers in rechte lijn van al die karakteristieke koppen in al die ‘Kruisdragingen van Christus’, van Bosch tot Veronese. Horsfield toont dezelfde interessante afwisseling in gelaatsuitdrukking, van oude berustende kracht tot jonge nervositeit, blikkerend oogwit, blikken die alle kanten op gaan, inclusief naar ‘het hogere’: onder al dat zweet schuilt een premodern gemeenschapsgevoel, een kracht die direct met dat hogere doel in verband staat.

In een begeleidend filmpje zegt Edwin Jacobs dat wat hem betreft een kunstwerk pas echt ‘werkt’ als het de kijker pakt door ‘tragiek, emotie en empathie’. Dat is een fraai credo.


Craigie Horsfield, How the World Occurs_. Centraal Museum, Utrecht, t/m 5 februari; centraalmuseum.nl_