Mythe van de zee

Hij is de Ahasverus der oceanen, gedoemd tot de jongste dag met zijn spookschip de wereldzeeën onveilig te maken. Wee u, zeeman, als zijn fregat onverwacht aan de horizon opduikt. Spring meteen maar, mét uw bemanning, van de reling af, want u bent reddeloos verloren.

Natuurlijk is hij een Hollander. De Hollanders in zijn tijd waren de onbetwiste heersers te water, bereisder, ervarener, succesvoller en vooral sneller dan de complete internationale concurrentie. Hoe beroemd waren de admiralen Tromp en De Ruyter niet in hun tijd! De Vliegende Hollander is naaste familie. Ja, onze Watergeuzen wisten wel raad met de Spaanse Armada. Zonde van alle energie. Hadden zij de zeeslag aan de Vliegende Hollander gedelegeerd, had hij in zijn eentje de complete vloot naar de bodem van de oceaan gejaagd. Hoe heeft hij eigenlijk geheten? De bronnen spreken elkaar tegen. Het kan Barend Fokke zijn geweest, Dietrikson of Van Straaten, maar waarschijnlijk is zijn naam Van der Decken geweest. Het is de Hollands-nuchtere vlag boven een ware tragedie. In een verschrikkelijke storm poogde hij Kaap de Goede Hoop te ronden. Hij zweert duizend eden dat het hem zal lukken, dwars tegen de wind in, al zou het hem ziel en zaligheid kosten. Jij bent mijn man! sprak de opmerkzame Lucifer en liet weten dat de Vliegende Hollander voor eeuwig zou moeten zwerven. Slechts één keer per zeven jaar mocht hij aan land gaan om een vrouw te zoeken die bereid was hem eeuwig trouw te blijven. Maar welke vrouw is zo gek zich te binden aan een zeeman met wie zij eens in de zeven jaar een nachtje de bedstee mag delen? Na x-maal zeven jaren vindt hij er waarachtig een: een Schotse, dochter van een bij uitstek romantisch volk. Helaas, zijn verdoemenis is zijn verdoemenis, wat de Hollander zijn Schotse niet aan wil doen. Om haar zijn ellendig lot te besparen vaart hij bij nacht en ontij uit. Het is een misrekening. Het meisje stort zich van een rots het water in. De vloek is geweken. De Hollander sterft en verdwijnt, met zijn gedoemde vaartuig, in het kolkende water. Menige dichter, schrijver, schilder of componist heeft zich door de Hollander laten inspireren. Niet altijd met evenveel succes. Toegegeven, Richard Wagners Der fliegende Holländer is onmiskenbaar de beste opera die Carl Maria von Weber heeft geschreven. Martinus Nijhoffs drama in verzen, De Vliegende Hollander, is echter wat moeizaam bij elkaar gerijmd en de muziek die Matthijs Vermeulen erbij heeft gecomponeerd maakt de zaak er niet toegankelijker op. Dé specialist op dit terrein is en blijft J.J. Slauerhoff, die niet over zijn tragische landgenoot uitgeschreven raakte. Allicht, hij was zelf een nautische zwerver dat het een aard was, zodat de scheepsarts in de dolende zeeman een geestverwant zal hebben herkend.