Film

MYTHISCHE HIPHOPPER

FILM Mr Devious: My Life

‘Ons issie gêngsters nie’, zegt Devious zittend ergens op een vieze straathoek in Mitchell’s Plain, een township gelegen op de Cape Flats in de omgeving van Kaapstad. Devious is omringd door boeven met dreadlocks en glazige ogen. Ze gniffelen; misschien denken ze dat Devious’ statement over het gangsterisme op de ‘Flats’ ironisch bedoeld is. En misschien hebben ze gelijk. Dat blijkt wanneer Devious, een aantrekkelijke, jonge man met snelle woorden, stelt dat het niet in hun aard zit mensen gewoon ‘voor niets’ de keel door te snijden. Of ze dat zouden doen als ze wél een reden hadden, blijft in het midden.

Devious was de hiphopnaam van Mario van Rooy. Was, want hij is al drie jaar dood. Vermoord, net als een paar weken geleden reggae-icoon Lucky Dube. De moord op artiesten als Devious en Dube vestigt de aandacht op de cultuur van geweld in Zuid-Afrika. En op de relatie tussen kunst en misdaad, wat de rode draad vormt in Mr Devious: My Life, een film die documentairemaker John Fredericks maakte over zijn vriend Mario van Rooy, alias de hiphopper Mr. Devious.

De film beleeft zijn Europese première op Cinema South Africa, een festival dat een dwarsdoorsnede toont van de cinematografische revolutie die zich sinds het einde van de apartheid in dat land aftekent. Het is alsof cineasten, net als Devious, na de bevrijding hun stem hebben gevonden. En de nieuwe Zuid-Afrikaanse cinema borrelt en bruist als nooit tevoren. Voorbeelden zijn Mark Dornford-Mays onvergetelijke U-Carmen Ekhayelitsha (2004) en Son of Man (2006). Deze opleving in het culturele en artistieke klimaat maakt de moord op Devious des te wranger.

Mr Devious: My Life is een gepast monument voor deze hiphopartiest. Regisseur Fredericks laat Devious uitgebreid aan het werk zien, en deze scènes zijn prachtig: een stem als een bliksemstraal, nog net niet in falset, maar zo anders dan de bastoon die vooral in Amerikaanse hiphop de norm is. En alles waar Devious over rapt, ademt authenticiteit. Neem de scène waarin hij in Mitchell’s Plain met zijn bra’s (gabbers) zit te niksnutten en met een intense, bijna woedende blik vertelt dat hij geen gangster is. Een godswonder. Hij groeide op in een extreem gewelddadige omgeving, maar hij slaagde er al op jonge leeftijd in zich daaraan te ontworstelen. Samen met Fredericks, die jeugdzorgwerk in een gevangenis bij Kaapstad deed, begon Devious een carrière als activist. Hij gebruikte hiphop om zich in te zetten voor de strijd tegen drugs, geweld, misdaad en aids.

Het sociale en politieke karakter van Devious’ hiphop was de reden waarom hij nooit een album heeft kunnen, of willen, maken. Dat geeft hem postuum een mythologische kwaliteit, een geloofwaardigheid die in deze tak van popmuziek vaak ver te zoeken is. Een paar jaar geleden maakte hij de stap naar Europa, en vooral in Amsterdam werd hij snel een hit in de hiphopscène. Een fascinerend moment in Mr Devious komt wanneer Devious, nu brildragend, ergens op een gracht met Hollandse bra’s staat te rappen. Het is zo anders dan de frenetieke scènes in Zuid-Afrika. Hier oogt Devious ontspannen. Hier is geen bedreiging, hier zijn geen met messen zwaaiende tsotsi’s die je voor niets de keel zullen doorsnijden. Hier is een gracht. En een brug met klinkers. En de zuivere, dringende stem van een hoogst getalenteerde Zuid-Afrikaanse artiest die op 23 januari 2004 de dood vond in de straten van zijn geboorteland.

Hij was 27 jaar oud.

Mr Devious: My Life is de openingsfilm van Cinema South Africa, van 7 tot 11 november in Rialto, Amsterdam