De politieke verwarring in Duitsland na het vertrek van Angela Merkel blijft vooralsnog bestaan, vooral bij de cdu. Op zondagavond leed de cdu bij de Duitse parlementsverkiezingen de grootste nederlaag in zijn bestaan en de spd werd net de grootste partij. Maar cdu-kanselierskandidaat Armin Laschet meende in het resultaat ‘een duidelijke opdracht van de kiezers’ te kunnen aflezen om een regering te vormen.

Zelden heeft een uitspraak van Laschet misplaatster aangevoeld als deze. Cijfermatig is de situatie tenslotte helder. De cdu is door de onpopulaire Laschet met 24,1 procent de grote verliezer; de spd onder haar populaire kandidaat Olaf Scholz met 25,7 procent de winnaar. ‘Onder normale omstandigheden’, schreef Der Spiegel, ‘zou de carrière van Laschet na deze uitslag voorbij zijn.’ Maar het zijn nu geen normale omstandigheden, en precies dat probeert Laschet te benutten. Volgens het Duitse systeem levert die partij de bondskanselier die de stabielste coalitie kan smeden. Tot nu toe was dat altijd de grootste partij, maar die situatie is er sinds zondagavond niet meer.

Gaat het links- of rechtsom? Net als in Nederland kan het spel heel lang gaan duren

De uitslag in Duitsland bevestigt wat zich al maanden aftekende: ook in Duitsland is het voorbij met de grote volkspartijen. Nog nooit is het gebeurd dat de cdu minder dan dertig procent van de kiezers achter zich kreeg, en voor het eerst sinds vele decennia is de eerste optie voor een regering een coalitie van drie partijen. Men spreekt daarom ook in Duitsland al van de ‘vernederlandsing’ van de Duitse politiek. Zestien jaar Angela Merkel heeft gemaskeerd dat achter haar stabiele macht de traditionele stamkiezers wegzweefden. De fragmentering heeft alleen wel een iets rustiger Duitse vorm aangenomen: de cdu heeft, óndanks de lage populariteit van Laschet, nog net genoeg trouwe kiezers weten te behouden. De spd daarentegen heeft alleen gewonnen dankzij de kandidaat Scholz.

Stemmingen en personen spelen nu een grotere rol dan politieke programma’s, en de stemming in Duitsland is duidelijk: de winst van Scholz is geen eenduidige keuze voor links maar een keuze voor continuïteit. De Duitse kiezer wil de stabiliteit van de christen-democraat Merkel behouden en kiest daarvoor een sociaal-democraat, die dit in alles belichaamt: qua stijl, beleid en het vermogen het midden te zoeken, een midden dat de afgelopen jaren sterk veranderde: minder traditioneel-christelijk, meer sociaal-groen-liberaal met een morele inslag. Merkel benaderde dit nieuwe midden met een conservatieve inslag, Scholz wil dit nu op progressieve wijze doen. Hij roept daarom de Groenen (die met 14,8 procent het beste resultaat in hun geschiedenis haalden) en de liberale fdp (11,5 procent) op met hem in zee te gaan voor de zogeheten rood-geel-groene ‘stoplicht-coalitie’. Het zou een interessant experiment voor Duitsland zijn, maar kan het ook?

Op papier is er een enorm verschil tussen de Groenen en de liberalen: de Groenen zeggen voor een schoner milieu en sociale rechtvaardigheid te staan, terwijl de fdp vooral bekendstaat als partij voor de autobezitter en de belastingvoordelen voor de rijkere burgers. De kans dat deze partijen het eens worden vergt grote onderhandelingskunst. En daar ligt dan inderdaad nog een kans voor de aangeslagen Laschet. Ook hij wil met de liberalen en Groenen een zogeheten ‘Jamaica-coalitie’ vormen. Hij biedt een snelle weg naar de macht, en de andere twee partijen weten dat de cdu veel zal toegeven om toch vooral in de regering te kunnen blijven. Alleen: Scholz zal precies hetzelfde proberen.

De grootse macht ligt daarom bij de twee kleine middenpartijen. Zij kunnen beslissen of Duitsland links- of rechtsom gaat. Vanaf zondagavond gaat het niet meer om de kiezer, maar om het spel om de macht. En net als in Nederland kan dat heel lang gaan duren.