Na sonja

Sonja had twee typen vijanden: de rechterzijde - die vroeger bij gebrek aan netten niet om haar heen kon en dat vaak ook niet leek te willen - vanwege sociaal-democratische en emancipatoire benadering en informele gespreksstijl; en ‘ons soort mensen’ dat haar te oppervlakkig vond, ‘Sonja gezien?’ - voor fans begin van kout over boeiend bevonden gesprek, was voor de laatsten gelegenheid minachting als teken van uitverkorenheid te tonen: ‘Hoezo?’ Als meer ooit geruchtmakende programma’s van linksige snit moest het programma opboksen tegen veranderende tijden: veel breder aanbod tezelfdertijd en verschuivende grenzen.

Om spraak te maken moest je met zwaarder geschut komen en wat ooit taboe was voor velen, werd het voor weinigen. Van de week nog liet Catherine Keyl in een programma over dikke vrouwen, schoonheidsidealen en zelfbewustzijn een meisje haar onderbroek, ook wel lingerie geheten, tonen. Niet dat Sonja en Ellen daar tegenop wilden, maar grenzen worden kennelijk elders verlegd: bij commerciëlen inzake seks en sensatie, bij Ikon inzake de dood.
Zelf braaf en behoudend zijnde bleef ik Sonja zien. Soms tot tevredenheid omdat ze een gesprek kan voeren, sfeer weet te scheppen, ad rem kan zijn en vaak leuke onderwerpen en gasten had, ook buiten het obligate circuit. Soms tot ergernis omdat een boeiende persoon met onderwerp van belang niet uit de verf kwam. Door zijpaden of het volgen van een te voor de hand liggende weg en door een zekere pedanterie. Koninginnegedrag, daar had ze wel es last van. Alleen al de bejubelde opkomst die haar niet tot katalysator maar tot hoofdpersoon bestempelde, zette een dissonante toon, zelfs wanneer je een wolkje ironie incalculeert. Kritiek, daar kon ze niet tegen. Niet op haar persoon, maar (vanwege de pretentie een goed programma te maken in tegenstelling tot menig collega nog merkwaardiger) ook niet op het medium. Symptomatisch een uitzending waarin makers van derderangs Tros-drama in de clinch mochten met tv-critici. Van gespreksleidster werd ze tot populistisch kampioene van tvmakers, vermoedelijk gram halend over alle onrecht haar ooit aangedaan. En dat is haar aangedaan, want de wijze waarop menig scribent Sonja afbrandde, stond niet in verhouding tot het redelijke en beschaafde programma dat ze placht te maken.
Desondanks mijn verbazing over een van de laatste uitzendingen. Te gast de all-black cast van Ikons dramaserie Domburg plus regisseur Germaine Groenier. De laatste als enige aan tafel en dat is wat mal. Tenminste, als Domburg, zwart drama, de positie van zwarte acteurs het onderwerp was. Na inleidend gepraat met acteurs de vraag aan Germaine hoe ‘het maken’ geweest was. Voor we het wisten, waren we bij de dood van Germaines moeder, de moeizame relatie met moeder en stiefvader, de dood van de broer.
Hartverscheurend, maar ik had het pijnlijke gevoel getuige te zijn van iets dat te particulier was, zeker gezien de context. Germaine werd meegesleept door associatie en gevoel; Sonja had de leidsels maar wilde ze niet gebruiken.