Naakt

Ik heb me eens naakt laten fotograferen. Een jaar geleden, door twee vriendinnen. Dat kwam door Amina Tyler, een jonge Tunesische vrouw die diezelfde week het wereldnieuws haalde. Ze had uit protest tegen vrouwenonderdrukking teksten als ‘fuck your morals’ op haar naakte bovenlijf geschilderd, maakte daar foto’s van en gooide die op internet. Tyler verdween vervolgens van de radar: ze werd bedreigd en later gearresteerd.

Medium nietmeerzonderjou

Mijn vriendinnen en ik wilden iets doen uit solidariteit. Ik stelde voor om ook halfnaakt op de foto te gaan met protestteksten op onze lichamen. Konden we gelijk een statement maken tegen de misogynie in onze eigen omgeving. Maar we kozen wel voor brave teksten als ‘women’s autonomy’. En ik wilde toch liever mijn boezem bedekken met mijn armen. Een andere vriendin durfde alleen met blote armen op de foto. Verder trok ze niks uit, zelfs haar sokken niet.
Direct concessies doen en braaf de voeten bedekken: wij gaven het spreekwoord held op sokken bestaansrecht. De laffe foto’s zijn uiteindelijk in onze privé-collectie gebleven.

Ik heb sinds Amina Tyler niet meer over een (Arabische) vrouw gehoord of gelezen die zo’n statement maakte om een nieuwe emancipatiebeweging op gang te brengen. Totdat ik een week geleden een voorstelling van artiesten Nazmiye Oral en Meral Polat in debat- en cultuurcentrum De Balie bezocht.

Aan de hand van theater, film en fotografie werd het publiek geprikkeld om na te denken over de emancipatie van een nieuwe generatie jonge mannen en vrouwen uit de moslimcultuur. Het theatergezelschap stelde onder meer de vraag of het niet tijd is dat vaders en moeders hun ouderschap herdefiniëren en liefde belangrijker wordt dan eer en de gemeenschap.

Nazmiye Oral nam ter plekke het voortouw met haar eigen moeder. In een persoonlijk interview stelde ze, gespannen en worstelend, haar moeder een vraag die ze haar nooit heeft durven stellen: ‘Wat ging er door je heen toen je besloot om mij op mijn achttiende uit te huwelijken?’
Het antwoord van moeder Oral was direct en eerlijk: ze dacht destijds oprecht het juiste te doen en koos ervoor om rekening te houden met familie-eer en de lokale Turkse gemeenschap.
Noem het ongemakkelijk om je moeder in aanwezigheid van een groot publiek zo’n heftige vraag te stellen, maar het was een krachtig moment. Het stereotiepe beeld van de willoze, zielige oudere Turkse vrouw werd doorbroken, en moeder Oral kreeg en nam de kans rekenschap te geven voor een keuze die verregaande gevolgen had voor het leven van haar dochter. Niet om gestraft te worden, maar om zich te bevrijden van de rol van antagonist zonder vrije wil en vanaf nu actief deel te nemen aan de emancipatiestrijd van haar dochter.

De avond werd afgesloten met de vertoning van een fotoserie van Cigdem Yuksel, een aanzet voor een nieuwe emancipatiebeweging: Niet Meer Zonder Jou. De foto’s die voorbij kwamen waren beeldschoon. Moeder Oral die haar volwassen dochter in haar armen draagt, Meral Polat die halfnaakt naast haar grote broertje staat, en een Turkse schrijver die zijn handen rust op de schouders van een zoenend Turks homostel.

Nazmiye Oral deed een beroep op het publiek om deel te nemen aan de emancipatiebeweging: ‘Stuur een foto in van jezelf en een familielid of iemand uit je gemeenschap die jou onvoorwaardelijk steunt.’ Enkele aanwezigen gaven meteen gehoor aan haar oproep en lieten zich in een ruimte boven de zaal professioneel fotograferen door Cigdem Yuksel.

Intussen liep een nieuwsgierige vriendin op moeder Oral af met een interessante vraag. Of ze dezelfde vrijheden had willen hebben die haar dochter nu heeft. Haar antwoord was weer kort en duidelijk, maar vooral liefdevol: ‘Ik zou zelfs voor meer vrijheid gaan als ik Nazmiye was.’


Beeld: Cigdem Yuksel/ Nazmiye Oral die gedragen wordt door haar moeder