DVD

Naar de vrijheid

Film: ‹THX 1138› van George Lucas op dvd

De begintiteling van George Lucas’ debuutfilm THX 1138 uit 1971 heeft een hoogst origineel ontwerp; de letters zijn groen gekleurd tegen een zwarte achtergrond en zij rollen van boven naar beneden over het scherm. Zo ontstaat een onnatuurlijke, dreigende sfeer. De kijker is gedesoriënteerd. Zijn aandacht gaat onwillekeurig naar de ondergrondse wereld waar het verhaal zich afspeelt: de fel verlichte, witkleurige orwelliaanse stadstaat vol gevaarlijke technologie waarin twee mensen, THX (Robert Duvall) en LUH (Maggie McOmie), het onnoemelijke doen, namelijk verliefd op elkaar worden.

THX is protestcinema. Het is gegroeid uit het revolutionaire klimaat in het Amerika van de jaren zestig. Maar het werk past na meer dan twintig jaar moeiteloos in een rijtje actuele Amerikaanse films die een aanklacht vormen tegen toenemende repressie in de huidige tijd, bijvoorbeeld het recente The Village van M. Night Shyalaman en The Terminal van Lucas’ tijdgenoot Steven Spielberg. Met THX toont Lucas zich een revolutionair die strijdt tegen sociaal onrecht. De verliefden THX en LUH zijn Lucas’ weergave van Winston en Julia in George Orwells roman 1984. Is 1984 een politieke allegorie met als centraal thema de corruptie van de totalitaire staat, THX 1138 is een aanklacht tegen de consumptiemaatschappij en de wreedheid en domheid van de autocratische middelen die nodig zijn om de raderen van zo’n wereld draaiend te houden. Stadswachten met blanco gezichten en lichamen van chroom patrouilleren de winkelstraten. Kopen is een religie. Verleidelijk klinkt de mantra van de elektronische priester: «Koop en wees gelukkig!»

In deze thematiek schuilt een schitterende ironie: zes jaar na THX maakte uitgerekend Lucas zijn ruimte-epos Star Wars, dat op onnavolgbare wijze een pijler vormt van de door Lucas bekritiseerde consumptiemaatschappij. Het handelen in Star Wars-verbruiksartikelen is immers een miljardenbezigheid. De vraag is hoe het progressieve aan Lucas’ debuutfilm rijmt met de harde commercialiteit van zijn latere werken.

Wat de kwestie nog moeilijker maakt, is dat Lucas’ films inhoudelijk erg op elkaar lijken. In THX, American Graffiti (1973) en Star Wars (1977) is het centrale motief de droom van de held, een gewone jongen, om weg te breken uit een omgeving waarin hij langzaam ten onder gaat aan de tirannie van kleinburgerlijk conformisme. Dat kan de vorm aannemen van een zachte computerstem die burgers verleidt tot het innemen van hun dagelijkse portie drugs (THX), dodelijk saaie voorsteden (Graffiti) of de woestijnplaneet Tattooine waar Luke op de boerderij van zijn oom wegkwijnt terwijl hij hunkert naar spannende reizen in ruimteschepen (Star Wars).

Het ontsnappen gaat gepaard met duizelingwekkende achtervolgingen. Deze zijn lyrische dollemansritten naar de vrijheid, opwindend en schitterend geënsceneerd en gefotografeerd. Lucas is een autofanaat, en dat blijkt vooral in THX. De hoofdpersoon, op de vlucht voor de robotpolitie, springt in een supersnelle auto en racet door het tunnelnetwerk van de stad, op zoek naar een uitgang naar de bovenwereld. Wat hij daar vindt, zullen we nooit weten, want op dat moment eindigt de film.

De versie van THX die nu op dvd verschijnt is in haarscherp breedbeeld en met een 5.1 geremixed geluidsspoor. Hiermee zijn de oude, abominabele, vertoningsvormen gelukkig overbodig geworden: wazige kopieën op video of uitzending in verminkte vorm op televisie. Conclusie: het nieuwe THX 1138 kan met gemak concurreren met welk hedendaags cinematografisch werk dan ook. Het is misschien wel de beste film die thans in Nederland «draait».

Overal verkrijgbaar op dubbel-dvd met commentaar van Lucas en met diverse programma’s over de ontstaansgeschiedenis van de film