Hoofdcommentaar: Kabinet

Naar een Hadjememaar-kabinet

Barretje Hilton stroomt leeg. Het pluche wacht. De LPF is gisteravond de tweede partij van Nederland geworden. In het centrum van de macht staat na deze verkiezingsuitslag een machtsvacuüm, een snel imploderende partij zonder leider, zonder programma, zonder organisatie. Als pure revolutie is Fortuyns beweging mislukt, ondanks de 26 zetels die de partij uit het niets verwierf. Niet omdat Fortuyn vermoord werd, maar omdat het er sowieso niet inzat. Voor een echte revolutie, ook een rechtse revolutie, is nu eenmaal meer nodig dan een éénmansactie, hoe baanbrekend ook.

Na een mislukte volksopstand volgt steevast de vraag: wie maakt zich van de verwarring meester? Het CDA mag kiezen uit twee kwaden. Beide mogelijkheden gaan rechtsom, met het tij mee, samen met VVD en LPF. De eerste optie is de voorzichtige, waarbij CDA en VVD de onervaren leden van de LPF als het ware onder hun hoede nemen. Een paar ‘wijze’ figuren uit de verre omgeving van de LPF kunnen dan worden aangetrokken als LPF-prominenten en -bewindslieden, bijvoorbeeld Timmer of In ’t Veld. In sommige gemeenten is ten aanzien van de Leefbaren een soortgelijke gedragslijn gevolgd, en niet zonder succes.

Zo’n kabinet zou best eens een poosje kunnen blijven zitten. Het is echter zeer de vraag of de LPF-fractie hiervoor ooit de nodige discipline zal kunnen opbrengen.

De tweede mogelijkheid gaat opnieuw rechtsom, maar dan in het wilde weg. Dat is op dit moment de meest waarschijnlijke optie. De weg ligt dan open voor de meest rechtse Nederlandse regering sinds Colijn, met bijvoorbeeld Van den Nieuwenhuyzen (Economische Zaken?), Timmer (Spoorwegen?) en Smalhout (Zorg?) als bewindslieden. Een dergelijke koers betekent een keuze voor nieuwe verkiezingen, al op korte termijn. De LPF-fractie wordt immers, zoals het er nu uitziet, zo instabiel dat geen regering daar langdurig op kan bouwen. Bovendien zal binnen het CDA vrijwel zeker een sterke dissidentenbeweging ontstaan. Met name de kerken zullen het niet accepteren als LPF-ministers hun plannen gaan uitvoeren ten aanzien van, bijvoorbeeld, onderwijs en immigranten. Lijstrekker Balkeneinde afficheerde zich gisteravond al als nieuwe premier, maar het is de vraag of dat zo verstandig is. Wie zich besmet met zo’n kortdurend Hadjememaar-kabinet heeft daarna een probleem.

Tot zover de macht en het spel. Nu de morele paniek. Het gaat op dit moment niet alleen om stemmen, het gaat bovenal om een fundamentele botsing tussen sociale en culturele onderstromen in de samenleving. Die stromen zijn er altijd geweest, maar dankzij de zuilen en de welvaart heerste er vrede en een zeker begrip. Op dit moment zijn er echter Nederlanders die een krant lezen en naar Nederland 3 kijken, en andere Nederlanders zonder kranten en enkel het oog op SBS6.

Die keren elkaar nu de rug toe. Er is een plotselinge polarisatie ontstaan tussen waardensystemen: tussen liberaal en conservatief, internationaal en nationaal, moraliteit en vrijblijvendheid, tussen sociaal en individualistisch.

Die lijnen lopen vaak dwars door de partijen heen. Veel bange en verwarde LPF-aanhangers zijn bovendien na de dood van hun leider uitgeweken naar het CDA of de SP. De polarisatie is onder de oppervlakte dus nog omvangrijker dan ogenschijnlijk lijkt.

De PvdA is afgeslacht. De verliezen zouden waarschijnlijk nog groter zijn geweest als niet een aanzienlijk aantal GroenLinksers op de valreep besloten had om, net zoals de Fransen, met de wasknijper op de neus op Tineke Netelenbos c.s. te stemmen. Alleen daaruit is de plotselinge terugval van GroenLinks te verklaren ten aanzien van eerdere prognoses

Het zelfonderzoek waartoe de politiek zal moeten overgaan, kan zich echter niet beperken tot de sociaal-democratie. Ook de liberalen, en zelfs de christen-democraten hebben gedeeltelijk het contact verloren met de sociale en culturele onderstromen waaruit ze ooit voortkwamen.

En die onderstromen verloren het contact met hen, en met hun waarden en normen. Dát is het werkelijke probleem, waarvan deze verkiezingsuitslag slechts één van de uitingen is.