Kunst - El Anatsui

Naar Zuid

De beeldententoonstelling ArtZuid in Amsterdam zet werk van zo’n zestig kunstenaars in de openbare ruimte. Dat zijn er veel, en ze doen je realiseren dat wij nogal raar met dat soort beelden omgaan.

Het merendeel is functioneel onzichtbaar. Je bent eraan gewend, je merkt ze pas op als ze opeens weg zijn. Tegelijk kennen we af en toe een geweldige ijver om nieuwe te plaatsen, om een dode zanger te eren, maar die ijver contrasteert dan weer met de hoge mate van onoplettendheid als het ding er eenmaal staat. Een comité met Geert Mak en Frits Bolkestein in de gelederen vond in 2007 bijvoorbeeld dat er met alle geweld een monument moest komen voor Spinoza. Het was een onbegrijpelijke schande dat Amsterdam voor zijn grootste vrijdenker nog geen standbeeld had opgericht, en hop: er kwam een groot bronzen beeld van Nicolas Dings aan de Zwanenburgwal. Ondertussen stond er al decennia een Spinoza-monument op het Vermeerpleintje in Amsterdam-Zuid. Een stevig manshoog ding, kennelijk onzichtbaar.

Nu is Amsterdam-Zuid misschien niet de meest dynamische culturele frontlinie van het land, maar de tentoonstelling ArtZuid is niet te onderschatten. De kwaliteit van de gekozen kunstenaars – Penck, Penone, Lüpertz, Merz, Long, Armando, Joep van Lieshout, om maar een paar ‘iconische’ westerse namen te noemen – is zeer hoog en die traditionele grootheden worden gemengd met niet-Europese kunstenaars, die je hier niet elke dag ziet. Een daarvan is de in Ghana geboren, in Nigeria werkende El Anatsui (1944). In en onder de bomen voor het Hilton Hotel hangt en ligt zijn werk: enorme weefsels gemaakt van bierdoppen en de aluminium strips van de halzen van drankflessen. El Anatsui is geen kleine jongen. Hij was één van een selecte groep Afrikaanse kunstenaars die in 1990 een eigen show hadden op de Biënnale van Venetië, en sindsdien is hij een vaste waarde in elke Afrikaanse presentatie.

De techniek die leidde tot deze grote weefsels ontwikkelde de kunstenaar pas aan het eind van de jaren negentig. Het is duizelingwekkend gecompliceerd. Elk stuk bestaat uit tienduizenden stukjes gekleurd metaal, rood, geel, zilver, blauw, ivoor, platgeslagen en vervormd tot in ovaaltjes, strips en vierkantjes die als een maliënkolder met koperen ringetjes aan elkaar zijn gehecht. Het glinstert als goud en zilver en het golft als brokaat, maar je kunt her en der de bier- en rummerken lezen – Bakassi, Chelsea, Dark Sailor, King Solomon – die erin verwerkt zitten.

De combinatie van die techniek en de West-Afrikaanse context is heel aantrekkelijk en maakte El Anatsui tot een internationaal succes. Aan de merknamen is te lezen dat het de kolonialen waren die sterke drank in Afrika introduceerden, maar de structuur doet denken aan kente, een traditie in weven met stroken zijde en katoen, typisch voor zuidelijk Ghana. De aanblik is die van een traditioneel gewaad maar is net zo goed van een Europese gobelin. Het is werk dat meestal met grote staatsie tentoongesteld wordt, in ruime museumkoepels, ‘verboden aan te raken’, en nu ligt het aan de Apollolaan zomaar in de heg. Ik hoop dat het heel blijft.


ArtZuid. International Sculpture Route Amsterdam, t/m 22 september, artzuid.nl