Film: A Rainy Day in New York: zien of niet?

Nabokov glimlacht niet meer

A Rainy Day in New York, de nieuwe film van Woody Allen, beleeft na Polen en Litouwen deze week de première in Nederland. Maar kunnen we er nog met goed fatsoen naartoe? Hoe gaan we om met de kunst van vreselijke mannen?

Elle Fanning als Ashleigh, Jude Law als Ted Davidoff (achter) en Liev Schreiber als Roland Pollard in A Rainy Day in New York. Regie Woody Allen © Paradiso Entertainment Nederland

Het regent in New York. De trottoirs en avenues zijn nat, de auto’s rijden door plassen, de mensen schuilen onder een paraplu of rennen met hun trenchcoat opgetrokken over hun hoofd. De regen loopt in stroompjes langs de ramen van de gebouwen, ook langs die van de chicste appartementen met uitzicht op Central Park. Het weer ontziet niemand.

‘I got lucky in the rain…’ klinkt een klassieke song bij de opening van A Rainy Day in New York en daar verschijnt een opgewonden Ashleigh (Elle Fanning) in beeld, ze rent naar haar vriendje Gatsby (Timothée Chalamet) en vertelt hem, buiten adem, dat ze voor de universiteitskrant Roland Pollard mag interviewen, de grote filmregisseur. In Manhattan. Het stel besluit er een romantisch weekend van te maken, maar direct na aankomst in de stad verdwijnt Ashleigh, opgezogen door de filmwereld, en peinst Gatsby over de vraag wat er in ’s hemelsnaam aantrekkelijk is aan oude mannen.

Na Polen en Litouwen gaat de nieuwe film van Woody Allen deze week in première in Nederland. Of dat van ons geluksvogels of proefkonijnen maakt, valt te bezien. Het is de eerste film van Allen die verschijnt in het #MeToo-tijdperk en in de slipstream van de beweging kwam de productie in zwaar weer. De ene na de andere acteur distantieerde zichzelf van de film, voor zover mogelijk, want hun rollen hadden zij toen al gespeeld. Amazon trok zich terug als distributeur en legde de film op de plank. Een première in 2018 bleef uit, Allen plaatste de trailer zelf op Facebook.

A Rainy Day in New York is een film zonder ziel. Het is een film waarin geacteerd wordt door de sterren van morgen, maar het zijn spookacteurs. Het is een film over New York die in heel New York niet te zien is. Maar het is een nieuwe Woody Allen, een original, en wij behoren tot het selecte gezelschap dat hem kan gaan zien. Kunnen we gaan kijken?

Wat is uw favoriete Woody Allen -film? Met deze vraag begon Dylan Farrow, adoptiedochter van Mia Farrow en Woody Allen, een open brief aan The New York Times in februari 2014. Daarin herhaalde ze haar beschuldiging uit 1992 van seksueel misbruik door Allen, tot dan toe niet meer dan een vlekje op de loopbaan van de filmmaker. Ze beschreef in detail het voorval op 4 augustus 1992, toen zij zeven jaar oud was, en nu lag er een schandaal compleet met mensen die een kant kozen, maar echte consequenties voor Allen had de brief toch niet. Hij ging in zee met Amazon en tekende in augustus 2017 een contract voor de rechten van zijn aankomende vier films.

Het schandaal van de kunstenaar slaat onherroepelijk over op de kunst en op het publiek

In december 2017 verscheen er weer een brief van Farrow, ditmaal in de LA Times, met de kop: ‘Waarom heeft de #MeToo revolutie Woody Allen gespaard?’ Daarin vroeg ze zich af waarom Harvey Weinstein en anderen door Hollywood aan de kant waren gezet en Allen een deal met Amazon kon sluiten. ‘Het is niet alleen macht die het mogelijk maakt voor mannen beschuldigd van seksueel misbruik om hun carrière en hun geheimen te behouden. Het is ook onze collectieve keus om eenvoudige situaties te bestempelen als gecompliceerd en heldere conclusies als een kwestie van “wie zal het zeggen”? Het systeem heeft decennia gewerkt voor Harvey Weinstein. Het werkt nog steeds voor Woody Allen.’

Nu verandert alles. Mensen trekken hun handen af van Allen als van een gloeiend kooltje. Allereerst de acteurs die met hem werkten: afstand nemen gebeurt publiekelijk, op sociale media. Uit de cast van A Rainy Day in New York betuigen Rebecca Hall en Griffin Newman spijt van hun medewerking en Timothée Chalamet zegt ervan te hebben geleerd. In een poging afstand te nemen doneren verschillende acteurs, onder wie ook Selena Gomez, hun salaris aan liefdadigheid. De ironie wil dat Jude Law, in de film een van de oude mannen rond Ashleigh, de film verdedigt, en Elle Fanning, in de film die jonge vrouw, zegt alleen spijt te hebben van haar werk als ze daar iemand mee heeft gekwetst.

Ook sterren uit eerdere films voelen zich door Farrows brief geroepen. Mira Sorvino bijvoorbeeld betuigt spijt in een open brief. Zij is een van de actrices die haar verhaal deed in het artikel in The New Yorker dat de praktijken van Harvey Weinstein uit de doeken deed. Dat stuk verscheen op 10 oktober 2017 – de eerste tweet met de hashtag ‘MeToo’ zou een paar dagen later verstuurd worden – en de schrijver was niemand minder dan Ronan Farrow, het enige biologische kind van Allen, de broer van Dylan die achter haar staat. In het stuk valt de naam van Allen niet, maar de zaak Farrow-Allen, tot dan toe gezien als een schandaal in de privésfeer, is nu van Hollywood.

Het systeem uit de brief van Farrow wankelt en klapt dan in elkaar, zoals het in elkaar klapte voor Harvey Weinstein, R. Kelly, Kevin Spacey, Daniele Gatti en noem ze maar op, de mannen die van hun voetstuk vallen sinds de herfst van 2017. Voor hen betekent dat vaak een einde van een carrière, of ten minste een harde return: concerten van Kelly werden geannuleerd, Spacey werd uit een serie geschreven en in een reeds voltooide film vervangen door een andere acteur, Gatti verliet Amsterdam. Maar kunstenaar en kunst zijn moeilijk van elkaar te scheiden en het schandaal van de kunstenaar slaat onherroepelijk over op de kunst, wat hun val ook een kwestie maakt voor ons, het publiek. Kunnen we naar de nieuwe Woody Allen, met goed fatsoen?

Critici worstelen ermee. Richard Brody komt tot de conclusie dat een groot deel van de kracht van Woody Allen-films niet los te zien valt van de aantijgingen die tegen de filmmaker gedaan zijn (‘Watching Myself Watch Woody Allen Films’, The New Yorker, 1 december 2017). Over de complexe motieven in Allens films zegt hij: ‘Het is een vreselijke paradox dat de moderne filmmaker die zulke emoties het meest meedogenloos, het pijnlijkst en het dwingendst onderzoekt, iemand is die beschuldigd wordt van dingen die hem goede reden zouden geven ze te voelen.’

We hebben gesmuld van het misbruik van de man met het meisje. En nu zijn we misselijk

Waren die films eigenlijk ooit in de haak? Claire Dederer noemt Allen in haar artikel van alle monsterlijke mannen het ‘ur-monster’ (‘What Do We Do With The Art Of Monstrous Men?’, The Paris Review, 20 november 2017). Ze kijkt naar Manhattan (1979) waarin Allen de rol speelt van Isaac, de 42-jarige schrijver die naar bed gaat met Tracy van zeventien. En ze denkt: een film waarin Allen een tiener neukt, noemen we dát een meesterwerk? En ze denkt aan de 35 jaar jongere echtgenote in het echte leven van Allen, ze kan niet stoppen met aan haar te denken.

We kijken terug en we walgen van wat we zien, maar ook van onszelf. Hoe hebben we kunnen houden van deze films – o, al die Oscars! Manhattan werd in 2013 door lezers van The Guardian nog uitgeroepen tot beste Woody Allen-film. We moeten nodig onze mond spoelen. Op internet staan lijsten van films die we niet meer kunnen kijken. En suggesties voor films die als surrogaat kunnen dienen, als vleesvervangers, omdat je weet dat je het echte spul beter kunt laten staan.

Vast staat dat we niet kunnen weten wat zich heeft afgespeeld op 4 augustus 1992. Of we hier geloven in Allens onschuld tot het tegendeel bewezen is, zoals de wet voorschrijft, of handelen naar eigen inzicht, omdat de wet op dat terrein zo vaak tekortschiet, is een persoonlijke afweging. Het is afschuwelijk dat een vrouw zich genoodzaakt ziet tot in detail met de wereld te delen wat zij als kind ervaren heeft.

Maar hier wordt het drassig: de nieuwe publieke verontwaardiging over Allen en zijn werk lijkt niet per se te gaan over het vermeende misbruik van Farrow. Het is veelzeggend waar de meeste acteurs hun salarissen aan doneerden: Time’s Up, een beweging opgericht door Hollywood-sterren tegen ‘seksueel geweld, misbruik en ongelijkheid op de werkvloer’. Dat is ook waar Farrow in haar brief, geschreven op het hoogtepunt van #MeToo, succesvol op mikte. Maar gevraagd naar #MeToo verklaarde Allen zelf dat hij een ‘poster boy’ voor de beweging zou moeten zijn. Hij werkte met zoveel vrouwen, gaf ze geweldige, dragende rollen – geen regisseur zag zoveel van zijn actrices Oscars winnen – en geen klachten.

Daar heeft hij een punt. Voor zover bekend heeft er geen misbruik plaatsgevonden bij de totstandkoming van zijn films. Het enige ‘misbruik’ waar je op zou kunnen wijzen is het machtsmisbruik in zijn films, dat van de man met het meisje. Daar hebben we van gesmuld, steevast een film per jaar, en nu zijn we een beetje misselijk.

Waar we Allen als regisseur op zouden kunnen afrekenen, nee, op moeten afrekenen, is de irrelevantie van zijn nieuwe film. Na jaren van films die zich afspelen in Europa of in een romantisch verleden keert Allen met A Rainy Day in New York terug naar New York en terug naar het heden. Tenminste, mobiele telefoons zijn in de film alomtegenwoordig, maar van het werkelijke heden blijkt weinig. Ashleigh en de foute filmmannen op wie ze haar vragen maar blijft afvuren, op zoek naar een verhaal, terwijl zij haar schofferen: dat kan post-#MeToo niet zonder twist blijven. Wanneer een begeerlijke filmster haar vraagt wie zíj eigenlijk is, weet ze niet waar ze het heeft. Bedoelt hij… haar identiteit? De zeventienjarige Tracy uit Manhattan had meer in haar mars dan dit gansje van 21.

In Manhattan maken de karakters voortdurend toespelingen op Tracy’s jonge leeftijd. In een heerlijke scène lopen Isaac en Tracy samen met vriend Yale en zijn minnares Mary over straat en vraagt Mary aan Tracy wat zij eigenlijk doet. Tracy antwoordt dat ze naar de middelbare school gaat waarop Mary, gespeeld door Diane Keaton, mompelt: ‘Nabokov zit ergens te glimlachen.’

Maar Nabokov glimlacht niet meer. En de geschiedenis wil dat uitgerekend in de week dat #MeToo losbarstte, Allen op de set stond van A Rainy Day in New York. En het weer sloeg om.