Nalatige ouders

Zo nu en dan halen mensen het in hun stomme kop om op een hete dag hun baby of kleuter ‘even’ achter te laten in de auto, om bij terugkeer te constateren dat het kind is bezweken. Zij worden dan terecht aangeklaagd voor doodslag. Maar verwijtbare nalatigheid met de dood tot gevolg ligt doorgaans juridisch lastig.

Dat bleek vorige week in België. Een vader was totaal vergeten zijn baby naar de crèche op het terrein van zijn werk te brengen. Na gedane arbeid ontdekte hij dat de zuigeling levenloos in het zitje hing van de auto die een oven was geworden. Hij zal zich tegenover de rechter nader moeten verklaren. Wat bij het vonnis vaak meeweegt is dat de ouders levenslang gestraft zijn door het drama.

Dit soort incidenten raakt aan de verantwoordelijkheid van ouders (en oppassen) om kinderen met preventieve maatregelen te beschermen tegen levensbedreigende situaties. Vorige week verdronk een kleuter in natuurwater toen de begeleiding even niet oplette. Voorlopig heet het ‘een noodlottig ongeval’. Was het te voorkomen? Bij de steiger stond een bord ‘zwemmen verboden’ en op het groepje van zes kinderen pasten slechts twee volwassenen, wat weinig is als het gaat om water. Ouderschap is niet vrijblijvend, zo laat de wet zien. Als ouders de gezondheid, de veiligheid of de zedelijkheid van het kind in gevaar brengen, door slechte behandeling, misbruik van gezag, kennelijk slecht gedrag of grove nalatigheid, kunnen zij worden gestraft of kan hun het ouderlijk gezag door de staat worden ontnomen. De laatste jaren staat het belang van het kind versus dat van de ouders steeds meer voorop. Vandaar ook dat het OM zich toenemend achter de voordeur bemoeit met de opvoeding.

Hulpverleners die met hun neus op diepe ellende zitten juichen dit toe. Maar het roept tevens de vraag op hoe ver de overheidsbemoeienis in het privé-domein mag gaan. Heel actueel door de mazelen­uitbraak onder kinderen die uit levensovertuiging niet worden gevaccineerd. Stel dat er straks een kind overlijdt, kunnen ouders dan worden aangeklaagd wegens doodslag? De neiging is decennialang geweest om dat niet te doen: in de grondwet liggen het zelfbeschikkingsrecht en de godsdienstvrijheid verankerd. Houdt die vrijheid ook in dat alle rituelen en gewoonten rond die godsdienst onaantastbaar zijn?

Juridisch is er echter wel een basis voor ingrijpen. Volgens artikel 22 uit de grondwet treft de overheid maatregelen ter bevordering van de volksgezondheid, en artikel 6 van de grondwet biedt ruimte voor beperking van de vrijheid van godsdienst door regels ter bescherming van de gezondheid. Maar daar ga je al: bij mazelen is de kans op overlijden in tegenstelling tot polio of het achterlaten van een kind in een hete auto piepklein. Hoewel de motivatie van ouders om niet te vaccineren rationeel verwerpelijk is, en zij misbruik maken van hun ouderlijk gezag door te beslissen over de gezondheid van hun kind, is straffen van ouders wegens doodslag geen uitkomst. Juridisch is het mogelijk verdedigbaar. Moreel niet. Het begrip ‘risico’ in de private levenssfeer kan door de overheid oneindig worden opgerekt. Zo zijn er inmiddels ouders aangeklaagd wegens veel te dikke kinderen. Een moeder die haar zoon alleen maar voedt met rauwkost, waardoor hij een ernstige groeiachterstand had, kreeg een proces aan haar broek. Dat gaat veel te ver.

Toch zou het goed zijn om een proef-rechtszaak te voeren om de grenzen klip en klaar te formuleren. Alleen moet er dan wel eerst een kind aan mazelen overlijden. Dat is zacht gezegd onwenselijk.