Narco-Guatemala

Guatemala City - ‘Als president Calderón successen boekt, heb ik problemen’, zei president Álvaro Colom van Guatemala onlangs tegen een journalist. Colom antwoordde op de vraag wat de 'oorlog’ die zijn Mexicaanse collega in 2006 begon tegen de almachtige drugsbendes voor hem heeft betekend. Hoewel weinig Mexicanen de frontale aanval van Calderón als succesvol beschouwen, is het een feit dat voorheen almachtige criminelen in eigen land niet langer hun gang kunnen gaan. Het heeft geleid tot extreem veel geweld - onder meer 24.000 doden in vier jaar - en verhuizingen van activiteiten naar het zuiden.
Daar is Guatemala 'het epicentrum van de drugsbedreiging’ geworden, in de woorden van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. Het land heeft de geografische kenmerken die drugsbendes goed uitkomen bij het transport van hun koopwaar van Zuid-Amerika naar Noord-Amerika, dat vooral over zee gaat.
Met go-fasts (speedboten) en zelfs semionderzeeboten wordt volgens de VS elk jaar zo'n 250 ton cocaïne (vijftien procent van wat jaarlijks in de Andes wordt geproduceerd) gesmokkeld in de kustwateren van Guatemala, zonder dat criminelen hoeven te vrezen voor vervolging. Dat is mogelijk omdat ook de politieke omstandigheden ideaal zijn voor criminelen.
'Hele gebieden van Guatemala staan onder controle van de drugsbendes’, aldus het jaarlijkse Narcotics Control Strategy Rapport van de Amerikanen. In die gebieden is de staat afwezig, corrupt, of wordt geïntimideerd door zwaar bewapende bendes. Met behulp van de VS en de VN probeert het land de controle niet geheel te verliezen. Er is een speciale VN-commissie tegen straffeloosheid actief in Guatemala, met als mandaat het Openbaar Ministerie te versterken en te steunen bij rechtszaken.
Desondanks leek Guatemala vorige maand volledig in de greep van de criminaliteit te zijn gekomen, toen Conrado Reyes werd benoemd als hoogste baas van het OM. Reyes, meermalen beschuldigd van corruptie, hield snel grote 'schoonmaak’ en haalde een dozijn ambtenaren van gevoelige zaken af. De geringe vooruitgang die was geboekt in het straffeloze land - 96 procent van de delicten blijft onopgelost - leek daarmee in no time tenietgedaan.
Maar Carlos Castresana, de Spanjaard die de VN-commissie leidde, voerde de druk op door ontslag te nemen. Hij zei 'niets meer voor Guatemala te kunnen doen’, terwijl hij president Colom tegelijkertijd vroeg de benoeming van Reyes ongedaan te maken, hetgeen gebeurde. Daarmee werd een diplomatiek gevecht tegen de georganiseerde criminaliteit gewonnen: de Costa Ricaan Francisco Dall'Anese volgde Castresana op, de benoemingsprocedure voor de nieuwe hoofdofficier van justitie is in volle gang. Het gevaar van Guatemala als narcostaat blijft echter reëel, vooral als het VN-mandaat, dat afloopt in 2011, niet wordt verlengd.