Naschokken

Istanboel telde eind jaren vijftig rond de 700.000 inwoners, zoveel als Amsterdam. Nu zijn dat er bijna vijftien miljoen, zoveel als Nederland. De letterlijke betekenis van het woord voor sloppenwijk, ‘gecekondu’, is dan ook ‘in één nacht gebouwd’. Van toepassing op kartonnen hutten maar figuurlijk, zoals we inmiddels allemaal weten, op stadsuitbreidingen in flatvorm. Waar geldzucht, corruptie en onverschilligheid met een natuurramp samenvallen, kwadrateert dat minimaal de aantallen slachtoffers en het leed. Als ook nog de ene ramp, de schok van 45 seconden, de andere, de mensenstroom van 45 jaar kruist, is de ellende niet te overzien. Naar die stroom kun je ook anders kijken: trans- en emigratie zijn ‘van alle tijden’ en brengen naast ontworteling en heimwee kansen en mogelijkheden. Maar wie uit de dorpen van Midden- en Oost-Turkije vertrok, deed dat meestal noodgedwongen. Mechanisatie van de landbouw betekende uitstoot van arbeidskracht in een land zonder sociale voorzieningen. Vooral vroege migranten naar West-Europa (zij waren niet de armsten) die naar hun streek van herkomst terugkeerden, profiteerden. Maar hun succes leidde onder meer tot aanschaf van tractoren en dus werkloosheid voor streekgenoten - voor wie migratie niet zozeer het grijpen van een kans als wel bittere noodzaak werd. Europa is inmiddels min of meer gesloten. Dus houd ik het maar op een ramp: als rijke westerse democratieën moeite hebben met het opvangen van migratiestromen die hierbij in het niet vallen, hoe moet Turkije dat dan oplossen?

Dit is niet bedoeld om de overheid te disculperen. Wie de Turkse politiek volgt, wordt niet vrolijk. Het Journaal toonde premier Ecevit die verontwaardigd weigerde antwoord te geven op een vraag naar corruptie in het staatsapparaat. Dezelfde Ecevit die ‘onze’ tv-hulp actie afsloot met een dankwoord aan Nederland waarbij hij verwante vragen beleefd ontweek. De ramp produceerde als altijd 'onvergetelijke beelden’. Zoals die van de oude vrouw die bij de komst van president Demirel op een onheilsplek uitriep dat door 'vadertje’ alles weer goed zou komen. Later werd datzelfde 'vadertje’ elders uitgejouwd - een begrijpelijker, zij het even machteloze reactie. Frappant ook het bericht dat sommige imams de schok interpreteerden als straf voor toenemend biergebruik en ander on-islamitisch gedrag, daarmee haat tegen sommige typen van religie van verse impulsen voorziend. Dan hadden andere gelovigen, van slachtoffer tot geestelijke, het heel wat moeilijker met Allah’s wil.
Pijnlijk geworstel, pijnlijk om aan te zien.
Toen kwam die hulpactie. Als Maartje en Jeroen samen presenteren is het ergens goed mis in de wereld. Maar gelukkig een land waarin de tegenstelling publieken-commerciëlen bijna de felste vorm van polarisatie is - die ook nog te overbruggen valt. Trek je de bijdragen van overheid en bedrijfsleven van het slotbedrag af, dan kom je op drie kwartjes per inwoner. Een schijntje. Maar elders is het nog geen stuiver. Natuurlijk móest die actie. En zonder Robert en Hennie wordt het bedrag beduidend lager. En het was inderdaad 'waardig’ gedaan.
Maar kan iemand uitleggen waarom vrouwelijke politici en Koninklijke Hoogheid gefilmd waren in het beeldidioom van de videoclip, met cirkelende camera, wolken en close-up van kapsel en oogpartij tijdens een oproep om te storten? Dat je de Keizerin van het Niets, Caroline Tensen, zo neerzet is tenminste nog in haar stijl. En al erg genoeg. Triviale opmerking ten overstaan van leed? Dan toch even triviaal als de televisie. En het leven.