Nathan & lohengrin

Ik had gezworen niet meer naar Gent noch naar Antwerpen te gaan zolang deze decoratieve gemeenten zijn vergeven van die ratten van het Vlaams Blok. Maar ja, na de rechts-extreme opmars in Rotterdam had ik weinig recht van spreken meer. Dus ging ik naar Gent en Antwerpen, om respectievelijk Lessings Nathan de Wijze en Wagners Lohengrin te beluisteren.

Wat een merkwaardig toneelpubliek, daar in Gent! Gewone mannen en vrouwen, lederen vesten en bloemetjesjurken, die vier bedrijven lang met ongeveinsde belangstelling Lessings toch verre van gemakkelijke ‘dramatische gedicht’ volgen, met zijn hoogst opmerkelijke inhoud. Wie, behalve de Duitse verlichter, durfde het in 1779 aan het zonder omwegen voor de joden op te nemen? Het leek een demonstratie van het goedwillende deel der burgerij tegen de xenofobie.
De echte demonstratie was gesitueerd in de Sint-Pieters Abdij. Daar is de tentoonstelling Zuiderse geuren en kleuren te bezichtigen, die probeert duidelijk te maken dat moslims niet per definitie messentrekkende boekverbranders zijn maar in meerderheid gewone vreedzame mensen die thee drinken in hun zithoek. Klederdrachten. Kruiderijen. Een gereconstrueerde soek. En die zithoek, voor deze gelegenheid afgestaan door een Gents-Marokkaanse familie die in het kader van het goede doel tot 1 mei in de keuken woont. Ik weet best dat geen Vlaamsblokker zich dank zij deze tentoonstelling tot de BSP (rood) of Agalev (groen) zal bekeren, maar toch is hier sprake van een ongehoord sympathiek en zinvol initiatief, al was het maar ter stimulering van de eigenwaarde van de mohammedaanse minderheid.
Nee, niemand verplicht de kunst tot sociaal gedrag. Wij hebben ons lesje inmiddels geleerd. Niettemin mag men van haar verwachten dat zij zich althans niet al te asociaal gedraagt. Ik doel op de Antwerpse Lohengrin die op vijftig kilometer afstand van de Gentse Nathan ten tonele wordt gebracht. In een 'fundamenteel misplaatste’ enscenering (De Morgen) vermits Antwerpen een gemeente is waarin een brede minderheid aan neofascisten ideologisch door Wagners meest nationalistishe opera wordt gekieteld. De bad guys ogen zwart, de good guys zijn in het wit gekleed, waarboven de graalridder Lohengrin torent als de arische Christus. Hoor ik het goed? Is het compromitterende woord 'Fuhrer’ discreet door het woord 'Schutzer’ vervangen?
Hoe zit het trouwens met onze eigen Amsterdamse Salome, met die vijf joden die uit de kolommen van Der Sturmer lijken te zijn weggelopen? Het zijn regelrechte antisemitische karikaturen, rol- en vooroordeelbevestigend gesticulerend in de schaduw van het Waterlooplein, waar in februari 1942… Enfin. De voorstelling beleeft thans zijn derde reprise en het verwondert mij eigenlijk dat er nog steeds geen huizenhoog schandaal rond is ontstaan.