Nationalistische schoolboeken zijn in Hongarije gratis

Boedapest – ‘Wie het heden beheerst, beheerst het verleden. Wie het verleden beheerst, beheerst de toekomst.’ Hoewel de wereld van George Orwells Nineteen Eighty-Four al bijna zeventig jaar bekend staat als de ultieme dystopische nachtmerrie lijkt de Hongaarse regering het werk als een waar handboek te hebben aangewend. De regering-Orbán stichtte een paar jaar geleden het Veritas Historical Research Institute, dat als doel kreeg het ‘onderzoeken en beschrijven van de geschiedenis op een manier die de nationale identiteit ondersteunt’. Het lijkt haast een directe verwijzing naar Orwells Ministerie van Waarheid.

De herschreven geschiedenis moet een weg naar het Hongaarse volk vinden, en dat gaat natuurlijk het best via het onderwijs. Sinds Fidesz in 2010 aan de macht kwam is het voor docenten elk jaar afwachten welke geschiedenisboeken op de lijst zullen staan. ‘De kwaliteitsboeken verdwijnen langzaamaan, en worden vervangen door boeken die door de staat zijn goedgekeurd’, vertelt geschiedenislerares Anna Banhegyi. ‘De geschiedenis die door de staat wordt voorgeschreven staat steeds meer in dienst van twee verschillende ideeën over Hongarije, die eigenlijk strijdig met elkaar zijn: Hongarije als het eeuwig geplunderde slachtoffer dat altijd bedreigd wordt door boze krachten van buitenaf – van de Ottomanen tot Syrische migranten en de Europese Unie – en Hongarije als het glorieuze, machtige imperium.’

Het blijft intussen niet bij schoolboeken. Voormalig minister van Defensie István Simicskó kreeg het mandaat om het Hongaarse onderwijs meer vaderlandslievend te maken. Het ministerie van Defensie investeert elk jaar meer geld in groepen die – met paarden en al – zegerijke episodes uit de Hongaarse geschiedenis naspelen voor middelbare scholieren. In 2016 kondigde de regering aan 81 miljoen euro te investeren in de bouw van 197 schietbanen, waarin kinderen ‘in een veilige omgeving kunnen leren omgaan met wapens’.

Strikt genomen zijn de nieuwe geschiedenisboeken niet verplicht: ze staan slechts op de lijst met gratis verkrijgbaar materiaal. ‘Maar een openbare middelbare school kan ouders niet dwingen om voor de schoolboeken te betalen als er ook gratis boeken beschikbaar zijn’, zegt Banhegyi.

In de praktijk gebruikt daardoor bijna elke openbare school de door de staat goedgekeurde boeken, terwijl de regering de schijn van pluraliteit kan ophouden. Het is Orbán’s signature move: het creëren van omstandigheden waarbinnen mensen gedwongen zijn om te doen wat hij wil, zonder de alternatieven ronduit te verbieden.