Nationaliteiten tellen in Bosnië

Belgrado – In andere landen is het een technische aangelegenheid, de periodieke volkstelling. Demografen kunnen zich stukbijten op trends in gezinssamenstelling en andere nuttige maar weinig politiek gevoelige patronen. Niet in Bosnië. De langverwachte volkstelling die hier deze maand wordt gehouden, doet het toch al broze politieke bestel kraken in zijn voegen.

Het draait allemaal om één vraag: ‘Wat is uw etniciteit?’ Het antwoord laat de demografische en mentale aardverschuiving zien die de Bosnische oorlog van 1992 tot 1995 heeft teweeg­gebracht.

De vorige volkstelling uit 1991 toonde Bosnië nog als een multinationale lappendeken. Etniciteit was flexibel en de benamingen ervoor waren dat al helemaal. Nu worden inwoners aangemoedigd te kiezen uit drie voorgekauwde mogelijkheden: Kroaat, Serviër of Bošnjak, een relatief nieuwe term voor wat vaak wordt aangeduid als moslims.

De uitslag zal grote gevolgen hebben voor de positie van minderheden door het hele land. Voor het eerst worden de bewuste en onbewuste etnische zuiveringen van de jaren negentig administratief vastgelegd, en de politieke machtsverhoudingen worden eraan aangepast.

Zo is Sakib Zubovic, voorzitter van de commissie die de census organiseert in de stad Vlasenica, bezig zijn eigen baan op te heffen. Als Bošnjak kan hij op basis van de vorige volkstelling aanspraak maken op de positie van gemeenteraadsvoorzitter. Vlasenica was destijds een door en door gemengde stad. Na de oorlog is daar niets meer van over. Het aantal Bošnjaks is nihil. ‘Geen kans dat ik deze positie houd’, zegt hij gelaten. Of hij dan in Vlasenica blijft weet hij nog niet. ‘Ik heb hier mijn hele leven gewoond en ik wil niet weg. Maar ik moet wel mijn gezin kunnen onderhouden.’

Politieke partijen, veelal opgedeeld langs etnische lijnen, gebruiken de telling als een referendum dat de sterkte van de eigen groep moet tonen. Campagnes om mensen over te halen zich tot een bepaalde etniciteit te bekennen worden volop gevoerd.

Partijen volgen de procedure rond de census met argusogen. Overal wordt op gelet, tot en met de route die de volkstellers moeten nemen aan toe. ‘Iedereen is nerveus, het doet me denken aan de mobilisatie. Dat is nu eenmaal het lot van Bosnië. Deze telling gaat in ieder geval laten zien hoe de situatie werkelijk is. Daar zullen we het mee moeten doen.’