Natuurkunde

Alle wegen leiden naar Jeroen Brouwers, lijkt het soms. Het was in de jaren tachtig, toen hier en daar een vriend of vriendin een eind aan zijn of haar leven maakte, en anderen er serieus over peinsden dat te gaan doen. Omdat zomaar doodgaan te prozaïsch was, lazen we over zelfmoordende schrijvers, of schrijvende zelfmoordenaars - wat was het verschil? Hemingway, Plath, Celan, Chatterton. Helden van een sombere tijd. T'Hooft, Emmens, Pavese, Trakl, dat was pas zelfdoding: na een klein maar briljant oeuvre kiezen voor het einde. Zelf kiezen, en daarmee je ultieme macht bevestigen. Zelfbeschikking. Of zoiets.

Jeroen Brouwers wees op A. Alvarez, wiens boek De wrede god: Een studie over zelfmoord een standaardwerk werd genoemd. Jeroen Brouwers zei dat dit het beste boek was dat ooit geschreven was over de relatie zelfmoord en literatuur. Hij noemde het ‘briljant’. Wat wilden we nog meer? Want meer dan zelfmoord en literatuur was er toch niet?
De fascinatie van de auteur begon met zijn natuurkundeleraar op de middelbare school. Het was een zachtmoedige, verstrooide man, die voortdurend 'schertsend over zelfmoord praatte’. Het kleine mannetje met het rode gezicht en de altijd zorgelijke glimlach zou in Cambridge cum laude zijn afgestudeerd. 'Op een dag, aan het eind van een les, deelde hij ons op milde toon mee dat iemand die van plan was zich de keel door te snijden, er altijd aan moest denken eerst zijn hoofd in een zak te steken, omdat hij anders een verschrikkelijke smeerboel achter zou laten. Iedereen lachte. Toen ging de bel van één uur en de jongens dromden naar buiten om te gaan eten. De natuurkundeleraar fietste regelrecht naar huis, stak zijn hoofd in een zak en sneed zich zijn keel door. Hij liet geen erge smeerboel achter. Ik was diep onder de indruk.’
Als Albert Camus niet zo'n lullig auto-ongeluk had gehad, zou hij zelfmoord hebben gepleegd. Was hij niet de denker die schreef dat 'de zelfdoding het enige echte probleem van de filosofie’ is? Dat is het. En het enige echte ware werkelijke probleem van het leven.
Altijd jaloers op degenen die wél…
Altijd in afwachting.
Alvarez had zijn tijd mee. Een wrede god is niet vreselijk briljant. Maar het is enig in zijn soort. Afgezien van De laatste deur. Maar ja, dat is van Jeroen Brouwers.