MODERN MIGRATIEBELEID

Nederland één werkvloer

Het kabinet werkt aan een migratiebeleid dat talentvolle migranten niet langer afschrikt, maar uitnodigt. Tegelijkertijd worden niet-productieve Nederlanders, zoals overlast veroorzakende Antillianen, weggewerkt.

Het vorige kabinet mag allang van het pluche verdwenen zijn, het krijgt nog steeds ongevraagd lesjes ‘regeren voor beginners’. Zo beklaagde minister Vogelaar (pvda, Wonen, Wijken en Integratie) zich vorig jaar over de ‘haast onuitvoerbare inburgeringswet’ van haar voorganger Verdonk. Vogelaar zegt zich nu in te zetten voor een inburgeringsplicht die wél werkt – een sneer naar ‘IJzeren Rita’, die zich zo graag laat voorstaan op haar daadkracht.

Nu is het weer minister Hirsch Ballin die haar achteraf te kijk zet. De cda-bewindvoerder op Justitie werkt aan een nieuwe rijkswet personenverkeer. Antilliaanse jongeren die in Nederland de wet overtreden, moeten in de toekomst ongewenst kunnen worden verklaard. Hun wacht een enkeltje Antillen. Maar, voegde Hirsch Ballin eraan toe, ‘dat geldt ook voor Nederlanders die zich misdragen op de Antillen’. Wellicht door die matigende toon bleef het afgelopen week rustig na zijn aankondiging. Een heel verschil met toen Verdonk een soortgelijk voorstel deed om criminele Antilliaanse jongeren na kleine vergrijpen terug te sturen. Dat moest mogelijk worden, ongeacht of zij de Nederlandse nationaliteit bezitten en ook als zij niet veroordeeld waren door een rechter. De Antilliaanse premier sprak van discriminatie. Het plan werd door de Raad van State aan flarden geschoten. Ondanks enthousiaste steun vanuit het cda haalde het de eindstreep niet.

Het is niet enkel de succesvollere sequel die de maatregelen tegen kansloze Antilliaanse jongeren interessant maakt. Het past ook binnen het moderne migratiebeleid waar dit kabinet aan timmert. Daarin moet het accent liggen bij selectie in plaats van beheersing. In een toespraak voor Vluchtelingenwerk vorig jaar kondigde de verantwoordelijke staatssecretaris Albayrak aan dat de tijd rijp is ‘om te kijken of we gewenste vormen van migratie, selectief, ook kunnen faciliteren. Dat is goed voor de migranten, maar ook goed voor ons en onder de juiste voorwaarden kan het goed zijn voor de landen van herkomst.’ Albayrak spreekt in dat kader van ‘circulaire migratie’: tijdelijke migratie met het oog op kennis of arbeid. Na een tijdlang bijgedragen te hebben aan de Nederlandse economie, keert een kennismigrant met geld en ervaring terug naar zijn eigen land. Een win-winsituatie, aldus de staatssecretaris: ‘We zouden dit samen moeten doen met de andere EU-lidstaten, bijvoorbeeld in de vorm van partnerschappen met derde landen. Want dan kan het echt wat betekenen. Ik wil dan ook graag een pilot opstarten met een Afrikaans land om te zien wat we kunnen doen als we afspraken maken over terugkeer aan de ene kant en immigratie aan de andere kant.’

Ook op Europees niveau doet de gedachte opgang dat gekeken moet worden naar wat migranten voor de overheid kunnen doen in plaats van wat de overheid voor migranten kan doen. Om van Europa een ‘competitieve kenniseconomie’ te maken en de slag met de VS te winnen, moet het meer hoogopgeleide migranten aantrekken, aldus de Europese Commissie. Zij zal daarom een ‘blue card’ introduceren, een werk- en verblijfsvergunning naar Amerikaans voorbeeld.

Langzaam maar zeker worden zo afkomst en nationaliteit minder bepalend in het migratiebeleid. Of je ‘kansrijk’ of ‘kansloos’ bent, is van minstens zoveel invloed. Zelfs vvd’er Henk Kamp spreekt in zijn snoeiharde migratienotitie vrijwel uitsluitend over kansarme, laagopgeleide niet-westerse migranten. Het was bovendien zijn voormalige partijgenoot Verdonk die een begin maakte met het versoepelen van de toelatingseisen voor kennismigranten.

De internationale concurrentie tussen de grote economische blokken beperkt zich daarmee niet langer tot schaarse grondstoffen of kapitaal. Er wordt nu ook slag geleverd om arbeid. Hoogopgeleide, talentvolle werknemers uit ontwikkelingslanden om precies te zijn. Critici die niet geloven in het door Albayrak en de Europese Commissie gepropageerde win-winmodel, spreken dan ook van een braindrain waarbij hoogopgeleiden uit ontwikkelingslanden worden gehaald. Hoe het ook zij, zo’n proces heeft onvermijdelijk een keerzijde. Terwijl landen talentvolle migranten aantrekken, sturen ze kansloze mensen weg: na de drain komt de dump. De belangrijkste pijler daaronder bestaat al langer in de vorm van het oude, vertrouwde migratiebeleid. Toelating via de asielprocedure is drastisch teruggebracht. En om kansloze immigranten verder af te schrikken en terug te sturen, zijn enkele jaren geleden onder meer de regels voor gezinsvorming en gezinshereniging aangescherpt.

De trend van de laatste jaren is om ook mensen heen te zenden die al rechtmatig in Nederland verblijven. Wie niet wil of kan meedraaien in de Nederlandse economie, heeft hier niets te zoeken. Zo klinken onder politici geregeld pleidooien om migranten mét een verblijfsvergunning die een overtreding begaan of leven van een uitkering terug te sturen. Ook de aangekondigde maatregel om criminele Antillianen, ondanks alles nog steeds inwoners van het Koninkrijk der Nederlanden, terug te kunnen sturen valt hieronder.

In zeker opzicht past zelfs de ontwikkeling dat gepensioneerden steeds vaker naar het buitenland verhuizen in dit proces. Ook de pensionado’s behoren immers tot de groep mensen die niet langer willen of kunnen meedraaien in de Nederlandse economie. Hun aantal is groeiende. Op dit moment wonen er alleen al in België ruim vijftigduizend Nederlandse aow’ers, een kleine veertigduizend in Spanje en ruim dertigduizend in Duitsland. Verzorging is buiten Nederland bovendien vaak goedkoper, wat verzekeraars en overheid kosten bespaart. Het is niet ondenkbaar dat zij dit in de toekomst daarom vaker zullen stimuleren.

Daarmee rijst een bizar toekomstbeeld op: Nederland als één grote werkvloer, waarvan de toegang niet zozeer bepaald wordt door afkomst als wel door productiviteit. In zo’n systeem maakt nationaliteit als vestigingscriterium plaats voor individuele verdienste. Erg humaan of aantrekkelijk klinkt dat nog steeds niet. Het is wel liberaal.