Een Syriëganger verklaart zich nader

‘Nederland hoeft voor mij echt niet te vrezen’

Victor Droste uit het Overijsselse Heeten is Nederlands bekendste jihadist, zeker nadat hij in maart 2013 naar Syrië was vertrokken. De Groene Amsterdammer had het afgelopen jaar contact met de bekeerling, wiens rechtszaak dinsdag in Rotterdam begint.

Victor Droste bij een protest tegen de anti-islamfilm Innocence of Muslims, Museumplein Amsterdam, 2012 © Bob Thomas

December 2017

‘Mijn naam is Victor (Zakariyya) Droste, ik ben een moslim van Nederlandse komaf. Zo’n vijf jaar geleden startte mijn reis naar Syrië om op te komen voor de onderdrukten en om dictator Bashar al Assad af te zetten.’

Zo begint de brief (in het Engels) die Droste bij zich draagt als hij aan het begin van de maand besluit zich aan te geven bij het Turkse leger in Syrië. Hij wil namelijk terug naar Nederland om hier zijn rechtszaak bij te wonen, die in januari dient. Nederlands bekendste jihadist wordt onder meer verdacht van deelname aan een terroristische organisatie.

‘Ik heb besloten terug te keren naar Holland, maar daarvoor moet ik door uw land reizen. Ik ben van plan me over te geven aan de Turkse soldaten die hier in de provincie Idlib zijn gestationeerd. Ik zweer bij Allah dat ik het Turkse volk en zijn leger niks aan wil doen, ik wil gewoon terug naar huis. Ik distantieer me van IS en de aanvallen in het Westen en andere landen, want ik geloof dat ze geen enkel voordeel opleveren en de kern vormen van het vergroten van het aantal slachtoffers.’

De brief van Droste wordt online gezet door Arnoud van Doorn, ex-pvv’er en inmiddels prominent moslim. Omdat Droste op de terreurlijst staat, kan hij niet zomaar vrij reizen. Daarom moet hij op eigen kracht een Nederlandse ambassade zien te bereiken voor hij terug kan naar zijn geboortegrond, wat onmogelijk lijkt.

Na de brief blijft het stil rond Droste, hij reageert zelf ook niet op berichten. Is hij in Turkse handen? Is zijn openlijke spijtbetuiging slecht gevallen bij andere rebellen? Leeft hij nog? ‘De brief waarin hij Turkije toestemming vraagt, is zijn laatste teken van leven’, laat zijn advocaat André Seebregts dan weten. ‘Zorgelijk.’

Augustus 2017

Droste reageert vanuit het Syrische Idlib op een privé-bericht op Facebook. Hij wil best meewerken aan een artikel, vraagt wat voor verhaal het wordt en verontschuldigt zich vervolgens al snel. ‘Ik merk dat mijn Nederlands niet meer is wat het was.’ Maar dat zijn Nederlands achteruit gaat wil allerminst zeggen dat hij zijn geboorteland is vergeten. Hij blijkt zich zorgen te maken om het land door de populariteit van rechtse partijen als de pvv en Forum voor Democratie, de Hollandse stamppot te missen, ‘zeker in de winter als het maar niet warm wil worden’, en hij blijft een groot wielerfan. Hij heeft staan juichen toen Tom Dumoulin de Giro won. ‘Ik vond het ook mooi dat Mollema een etappe in de Tour de France won, maar persoonlijk heb ik meer met de Giro. Veel zwaarder, soms zelfs extreem. De Tour is te lief.’

Sinds zijn bekering gaat Victor door het leven als Zakariyya Droste of Zakariyya al Hollandi. En na zijn vertrek naar Syrië staat hij ook wel bekend als ‘de postbode uit het Overijsselse Heeten die jihadist werd’. Het is een jongen uit een sociaal-democratisch nest, opgegroeid met het besef dat iedereen gelijk is, ongeacht afkomst. Door de opkomst van de pvv raakt hij geïnteresseerd in de islam. Wat is er dan zo erg aan die verzen in de koran, vraagt hij zich rond 2010 af. Als hij er zelf een aanschaft en begint te lezen raakt hij meteen bevangen. Vlak daarna spreekt hij in zijn kamer de shahada (geloofsbelijdenis) uit, tweeënhalve maand later herhaalt hij die in een moskee in Zwolle. Vanaf dat moment staat zijn leven voornamelijk in het teken van zijn geloof en gaat hij steeds vaker naar gelijkgestemden in de Randstad. In Salland wonen weinig geloofsgenoten. Op zijn middelbare school had je alleen Fahmi, maar dat was voor Droste’s bekering. Zijn ouders laten hem vrij in zijn keuze. Tot hij op een dag laat weten alleen nog maar halal te zullen eten. Eerst kan hij een speld horen vallen, vervolgens maakt zijn vader hem uit voor extremist. Droste sluit zich niet veel later aan bij Straat Dawah, volgens de aivd een van de meest succesvolle jihadistische bewegingen in Nederland. Veel leden zullen uiteindelijk uitreizen naar Syrië of in de gevangenis belanden wegens ronselen voor de jihad.

‘Wat vind je eigenlijk van het gebiedsverbod voor de Haagse imam Jneid Fawaz?’ vraagt hij via Facebook. ‘Ik vind dat hij ten onrechte wordt gezien als radicaal. Hij is een fundamentalist, dat is echt iets anders. Een fundamentalist is iemand die de fundamenten van zijn religie waarborgt en praktiseert, een radicaal gaat daar (in mijn ogen) overheen. Fawaz heeft zich ook altijd gedistantieerd van Syriëgangers en andere jihadisten. In de Nederlandse islamitische wereld neem ik verder in het algemeen de personen en instellingen serieus die de brief hebben ondertekend waarin ze te kennen geven tegen het gebiedsverbod te zijn, en moskeeën die zich niet wensen te mengen met de politiek. Om een voorbeeld te geven: ik ben tegen stemmen, maar sommige moskeeën hebben gezegd dat als je niet stemt je een zonde begaat. Dat gaat veel te ver. Dan weet ik dat daar een subsidieslurper op de minbar staat. Zelf terug naar Nederland? Wat voor leven zal ik daar hebben? De pvv in Overijssel heeft vorige maand een motie ingediend om mij tot persona non grata te verklaren. Ook als ik eerst een gevangenisstraf uitzit, zal ik altijd een paria blijven.’

‘Het is hier een stuk vrijer dan in Nederland. Hier hoef ik het niet te tolereren dat iemand de Profeet uitscheldt’

September 2017

Wie Droste in deze periode appt, hoeft niet lang te wachten voordat er een reactie komt. Er is weinig te doen in zijn woonplaats Idlib, de Syrische provincie niet ver van de Turkse grens die in handen is van veelal aan al-Qaeda gelieerde rebellen. Het werk ligt, voor hem althans, even stil. Droste ligt veel op bed, gaat vaak naar de moskee en is op zoek naar een huis. Hij woont nogal klein, en dat is wennen voor iemand die zijn hele leven twee-onder-een-kap heeft gewoond. Wel fijn: hij woont in een dorp (‘ik ben geen stadsmens hè’). Stroom en warm water zijn er een probleem, maar iedereen heeft internet en een smartphoneverslaving. Verder volgt Droste het nieuws in Nederland op de voet en kijkt hij veel naar Nederlandse televisieprogramma’s. Zijn favoriet: Voetbal Inside. Dat kijkt hij trouw tweemaal per week.

‘Ik wil zeker terug naar Nederland, maar dat gaat heel moeilijk, zo niet onmogelijk, worden’, laat hij weten. ‘Ik heb een paar nachten in een grensdorp geslapen, maar Turkse soldaten schieten echt veel. Er staat sowieso een flinke muur en grote wachttorens. IS heeft het echt verpest met die aanslagen. Ik heb twee maanden bij IS gezeten, maar dat was helemaal in het begin. Mijn Arabisch was nog heel zwak en ik wilde gewoon vechten en mensen verdedigen. Dus ik tel dat niet mee. Toen was hun extremisme ook nog niet zo bekend. De directe aanleiding voor mijn vertrek bij IS was de brief van al-Qaeda-ideoloog Ayman Dhawahiri, die zei dat IS terug moest naar Irak om hun strijd daar voort te zetten.’

Victor Droste in Syrië © Eigen foto’s

Oktober 2017

Discussies over jihad of bijvoorbeeld moslims in Nederland verlopen met Droste vaak via hetzelfde stramien. Aanslagen in het Westen? Die keurt hij af, al zijn er gradaties. De aanslag door IS tijdens een concert van Ariana Grande in Manchester veroordeelt hij in zeer stevige woorden, terreurdaden zoals die in Nice en die op de redactie van Charlie Hebdo vindt hij te rechtvaardigen. ‘Wat Assad doet is tien keer erger en ik kan het weten na vijf jaar Syrië.’ ‘Het Westen is hypocriet, kijk eerst naar de eigen regeringen.’ ‘Nederland is selectief als het aankomt op vrijheden van andersdenkenden (lees: moslims).’ ‘Noam Chomsky heeft gelijk: als we vrijheid van meningsuiting niet toestaan voor mensen die we verafschuwen, dan geloven we er niet in.’ Hij stoort zich aan de volgens hem dubbele moraal in Nederland.

‘Sorry voor de late reactie. Door alle bommen hier in Idlib was ik slecht bereikbaar. Ik ga nog wel naar het front, maar niet meer zo vaak als eerst. Ik ben bijna dertig en aan het front sta je met ontzettend jonge jongens. Ze zijn nooit jonger dan zestien, dat accepteren wij niet. Maar ze zijn zo gemotiveerd dat het soms wat roekeloos is. Daar zit ik niet meer op te wachten. Ik ga niet zeggen dat ik een goede soldaat ben. Een handige? Dat misschien wel, ja. De vijand is vaak ver weg, of in een huis. Het is niet meer zoals vroeger dat je met een zwaard vecht en dus voelt hoe het is om iemand te doden. Sommige dingen horen nu eenmaal bij oorlog. Dat zal een non-combatant niet zomaar kunnen plaatsen.’

‘Het is soms zij of wij. Ik ben zelf ook meermaals aan de dood ontsnapt. De eerste keer was toen een mortiergranaat op ongeveer acht meter viel. Ik stond onbeschermd en werd door de kracht naar de grond geworpen. Tijdje buiten bewustzijn geweest, toen ik bijkwam had ik vier granaatscherven in me; drie in mijn been en een in mijn rechterarm. De tweede keer was toen we in een huis zaten dat gevuld was met springstof (tnt) van een broeder die een martelaarsoperatie zou verrichten. Maar de bmp (kleine tank) ging kapot. Het leger bombardeerde ons hevig, dus we moesten terug. Ik ren terug en opeens zie ik stof onder mij, als in een hevige storm. Ik kijk om, dat hele huis opgeblazen. Ze hadden de tnt geraakt. Dus dikke stenen vlogen overal om me heen, die echt dodelijk zouden zijn. Maar ik was als een van de weinigen niet geraakt. Dat was de meest absurde dag in mijn leven.’

‘Het liefst wil ik terug naar Nederland om mezelf te verdedigen tijdens de rechtszaak in januari. Een advocaat heeft niet dezelfde religieuze overtuiging en kan dus niet precies vertellen waarom ik naar Syrië ben vertrokken en wat ik daar heb gedaan. Als ik eerst drie jaar moet zitten in Nederland, zoals enkele andere Syriëgangers, zou ik geen bezwaar hebben tegen een terugkeer. Sterker nog, daar zou ik voor tekenen. Wel op een voorwaarde: ik praat alleen over mezelf en niet over anderen.’

November 2017

Droste reageert op twee nieuwsberichten: een over een Nederlandse Syriëganger en een in dagblad Trouw waarvan de kop luidt ‘Amnesty: Gevangenen op terrorismeafdelingen inhumaan behandeld’. Het is een summiere reactie (‘Eerste wel gelezen, tweede niet. Ik denk dat ik deze jongen ook niet herken’) en daarna blijft het stil.

‘Victor, hoe gaat het?’ Geen reactie. ‘Zakarriya?’ Geen reactie. ‘Ik wil je graag nog wat vragen stellen.’

Januari 2018

Na de brief over zijn terugkeer blijft het stil rond Droste. Hij komt niet opdagen bij zijn rechtszaak en de rechter stelt die daarom uit tot juli, maar dan moet hij er echt zijn want anders gaat die door zonder hem. De rechter wil de Nederlander de kans geven om zichzelf vanuit het beklaagdenbankje te kunnen verdedigen. Niemand weet dan waar hij is. Is hij in Nederland? In Syrië? Turkije misschien?

‘Als jihad niet verplicht was, zou ik in Nederland voor mijn ouders zorgen’

Februari 2018

Na ruim twee maanden is daar ineens een bericht in De Stentor: ‘Jihadstrijder Victor D. uit Heeten geeft teken van leven.’ Hij is in goede gezondheid en hij zit nog steeds in Syrië. ‘Alles gaat goed. (…) Ik wil momenteel even wat rust. Vooral voor mijn ouders, mij maakt het allemaal niet zo veel uit. (…) Ik sta voor een grote beslissing. En daar wil ik gewoon goed over nadenken. Misschien ben ik te haastig geweest.’

Later zal hij appen: ‘Ik heb destijds vlak voordat ik zou vertrekken het advies gekregen van vrienden om Shaam (oude Arabische naam van Syrië) toch nog een tweede kans te geven. Ze herinnerden mij aan de ahadith over dit gebied, de zegeningen van Shaam. Ondanks alles is deze regio nog altijd in handen van moslims. Het is een stuk vrijer dan in Nederland. Hier hoef ik het niet te tolereren dat iemand de Profeet uitscheldt. Of mijn zusters beledigt, want zo laf zijn ze wel, tegen mannen zeggen ze niets. En wat wacht mij in Nederland behalve de gevangenis? En wat moet ik daarna? Welk bedrijf of universiteit gaat mij aannemen?’

Maart 2018

Droste accepteert een nieuw vriendschapsverzoek op Facebook en beantwoordt een privé-bericht. Hij wil graag via de versleutelde app Telegram verder praten. Droste heeft tot op dat moment de pers gemeden vanwege zijn ergernis over ‘suggestieve verhalen’, maar ook om zijn familie rust te geven. Wat ‘Nederland’ verder van hem vindt interesseert hem niet. Behalve de meningen in zijn oude omgeving dan, zoals die van dorpsgenoten en oud-klasgenoten. Hatelijke reacties op regionale nieuwswebsites die hij wel eens tegenkomt, vindt hij dan ook vervelend. Het geeft hem het gevoel dat hij ook in zijn eigen omgeving niet meer gewenst is. De streek Salland, die hij door zijn verleden als postbezorger op zijn duimpje kent, blijft echter in zijn hart. Af en toe schrijft hij zelfs in Sallands dialect. Hij mag zijn streekgenoten ook graag parodiëren. ‘Ie komt mie de keele doorsnied’n. Jullie bint ammoa t zelfde.’ ‘Ja, natuurlijk mis ik Salland.’

Droste heeft online bijna dagelijks contact met zijn ouders, het gaat goed met hen, zegt hij. Met zijn zusjes heeft hij om verschillende redenen geen contact. Hij kijkt regelmatig op Facebook-profielen van oud-klasgenoten of bekenden om te kijken wat ze nu doen. Over zijn eigen reputatie in Heeten maakt hij zich geen illusies: die is niet best. Droste zou graag zijn vroegere dorpsgenoten willen verduidelijken waarom hij is vertrokken. Hij baalt van de volgens hem verkeerde beeldvorming en fantaseert, met een knipoog, over een live-verbinding met Café Bosgoed, de dorpskroeg van Heeten waar hij menig biertje dronk. Zodat hij via een groot videoscherm vragen van bezorgde Heetenaren kan beantwoorden.

‘Mijn ouders kregen heel veel steun vanuit hun omgeving toen ik vertrok. Ik ben door de meesten in Heeten ook niet verketterd. Maar Sallanders zijn heel bekrompen. Niemand heeft me iets gevraagd toen ik nog in Nederland was. Nou, ik bijt niet. Mijn standpunten zoals bijvoorbeeld over alcohol staan natuurlijk haaks op de Nederlandse denkbeelden, maar dat betekent niet dat ik een gevaar voor de samenleving ben. Nederland hoeft voor mij echt niet te vrezen. Waarom zou ik ze wat aan willen doen? Destijds ben ik zeker uit onvrede over Nederland vertrokken. Gaandeweg is dat wel minder geworden. Ik heb de afgelopen vijf jaar meer kennis opgedaan over de religie en vooral geleerd dat veel dingen niet zo zwart-wit zijn als ze vaak worden weergegeven. Ik ben ook gaan inzien dat Nederlanders een enorm besef hebben van wat in de maatschappij wel en niet kan. Voordringen is bijvoorbeeld not done in Nederland terwijl het hier de normaalste zaak van de wereld is, zeker als de eigenaar van de zaak een familielid is. En dat terwijl het eerste naadloos aansluit bij de islam en het tweede er niet toe behoort. In het Westen heb je islam zonder moslims en in de moslimlanden heb je moslims zonder islam.’

Victor Droste in Syrië © Eigen foto’s

April 2018

‘Ik ben ziek vandaag, maar dat komt wel goed. Het is niets in vergelijking met de bunker busters die in Idlib vielen.’ Droste heeft geelzucht. Zijn ogen zijn geel, meldt hij, hij is moe, constant misselijk en kan moeilijk lopen. Vragen over zijn gezondheid worden na een tijdje niet beantwoord. Ook over wie hem verzorgt, is niet veel duidelijk. ‘Gewoon uitzieken’, zegt hij er als laatste over. En hij is weer op zoek naar een nieuwe woning. De redenen: minder kans op bommen en een lagere huur. Terwijl hij nog steeds herstellende is van geelzucht loopt hij door het gebied en praat hij met mensen in de hoop dat hij een ander huis vindt. Maar dat is lastig, vooral door de vele vluchtelingen in het gebied. Ze komen uit heel Syrië. Van Aleppo tot Ghouta en de provincies Al-Hasakah, Deir ez-Zor en Raqqah. Het zijn mensen die gevlucht zijn voor IS. Angst dat ze ook Idlib binnen komen dringen heeft hij niet. ‘De strijders hier laten dat niet gebeuren. IS heeft hier te veel dood en verderf gezaaid. Ik ben zelf ook persoonlijk geraakt door hun acties. Hoe precies, daar laat ik me niet over uit.’

‘Ik heb advies gevraagd aan vrienden, die zeiden: denk goed na Zakariyya. Nederland anno 2018 is niet het Nederland dat je hebt verlaten. En ik ga, schat ik, de gevangenis in tot 2023 of nog langer. En ga er maar vanuit dat ik een showproces krijg. Ik voel ergens ook de verantwoordelijkheid om hier te blijven. Ik heb hier natuurlijk nu ook vrienden en bekenden. Mijn ouders hebben me laten weten dat ze achter beide keuzes zullen staan, zelfs als dat betekent dat ik ze nooit meer zie. De raketten wennen, maar het niet zien van je familie niet. Als jihad niet verplicht was, zou ik in Nederland voor mijn ouders zorgen. Mijn vader is 63. Ik schrik altijd als ik foto’s zie, omdat er stukken van de puzzel ontbreken. Ik zou m’n zusjes hun handen en voorhoofd zoenen als ik ze nog eens terug zou zien. Soms realiseer je je later pas hoeveel je ze had moeten koesteren.’

Mei 2018

Droste volgt de actualiteiten in Nederland op de voet en hij praat daar graag over. Tussen gesprekken over muziekbands, de ontknoping in de eredivisie en Sallandse eigenaardigheden door legt hij herhaaldelijk uit waarom Nederland niet tolerant is voor moslims. Waarom mogen moslims niet bidden onder werktijd en waarom wordt er zo’n probleem gemaakt als moslima’s nikaabs dragen? Het vieren van 5 mei mag wat hem betreft ook worden afgeschaft. ‘Ik denk dat het een goede leer zou zijn. De huidige jeugd wordt steeds meer wakker, ziet dat veel van wat men leert over Nederland gewoon niet strookt met de werkelijkheid. Het buitenlandbeleid van Nederland is onlosmakelijk verbonden met het bevrijdingsfestival.’ Het past naadloos in zijn pleidooi voor boeken als Roofstaat en Witte onschuld. Hij voelt zich in Nederland het meest verwant met Bij1, Denk vindt hij niks, een reactie-partij op de pvv.

Volgens Droste begrijpen de Syriërs niet dat IS mede namens Nederland gebombardeerd wordt, terwijl Bashar ondertussen ‘volledig gespaard blijft’. Hij realiseert zich dat Syriërs ‘de oorlog beu zijn’, maar er moet wat hem betreft nog wel een strijd gestreden worden. Heel af en toe voelt hij zich schuldig richting de Syriërs. ‘Maar ik vergeet niet dat het Assad was die duidelijk als eerste over de schreef ging. En ik denk dat je ons niet kan verwijten dat we niets hebben gedaan om het Syrische volk te helpen. Ik heb voedsel en kleding uitgedeeld, gevochten, de grenzen bewaakt. Als ik dat voor Nederland had gedaan was ik onthaald als een held.’ Enkele dagen later komt GeenStijl met een bericht over Droste: hij zou zijn gezien bij de omstreden Haagse As Soennah-moskee. Droste reageert direct op Telegram: niks van waar, hij zit gewoon in Syrië. ‘Gore honden van GeenStijl, ze hebben geen idee wat ze mijn ouders en familieleden hiermee aandoen.’

Juni 2018

Terwijl de gesprekken voornamelijk nog over Nederland gaan, lijkt Droste, behalve dat hij niet lang de cel in wil, een andere goede reden te hebben om in Idlib te blijven. Er lijkt een huwelijk met een Syrische aanstaande, zo kondigt hij meermaals aan. Een einde aan de eenzaamheid, maar ook een grote schoonfamilie waarop kan worden teruggevallen in mindere tijden spreekt hem aan. ‘Soms als kinderen voetballen doe ik mee. In 2034 wil ik met mijn eigen Droste-team de bal kunnen overspelen. Droste speelt de bal naar Droste, Droste scoort! In 2034 nemen we die cup mee naar Syrië. Maar eerst trouwen, daar gaat nog even wat werk in zitten. Syrische families zijn toch wat sceptisch over niet-Syriërs, vooral door IS-strijders. Zij hebben veel Syrische vrouwen zwanger achtergelaten. De ouders van de vrouw waarmee ik wil trouwen hebben dat niet, maar voor dit soort zaken komt de hele familie altijd bij elkaar. Maar als zij zelf niet wil gaat het hele feest niet door. Vrouwen hebben hier echt meer rechten dan veel mensen denken. Als ik had kunnen trouwen voordat ik hierheen kwam, had ik het gedaan. Maar toch, been five lonely years. Ik kan het je garanderen: die knuffel of het woordje dat jij nu gewend bent hoor ik maar al te graag.’‘Of ik zelf terug wil kan ik nog niet zeggen. Ik moet echt grote opofferingen in mijn vrijheid ondergaan die niet ophouden wanneer ik de terroristenafdeling verlaat. Welk werk zou ik daarna moeten gaan doen? Mijn hart ligt bij onderwijs, maar zou jij het leuk vinden om ineens te zien dat ik de leraar van jouw kinderen ben? En krijg ik kinderen, dan zullen die altijd geconfronteerd worden met mijn daden. Tien jaar is een grote: “no way”. Heel simpel: in mijn ogen doe ik helemaal niets fout. Je moet hierbij niet vergeten, ik woon in Syrië. Ik heb hier vier uur per dag stroom. Geen warm water. Gas koop je gewoon in een cilinder. Televisie is een luxeproduct. In de winter is er geen ontkomen aan de kou, die dringt hier in de winter tot de botten door en in de zomer is er verschroeiende hitte. Maar als ik wel terugkom zal ik als eerste een kop koffie drinken op de dijk tussen Zwolle en Deventer. Een mooie omgeving, rustig, en dan lekker uitkijken over de IJssel.’


Dit verhaal kwam tot stand na een jaar lang contact met Victor Droste. Veel van wat hij zegt is niet te controleren, omdat het heeft plaatsgevonden in Syrië. Het is dan ook nadrukkelijk zijn verhaal. Een van de twee schrijvers van dit stuk (Sjoerd Hartholt) zat op de middelbare school bij Droste in de klas