H.J.A. Hofland

NEGATIEVE LOGO’s

Het keurige en beroemde weekblad Newsweek meldt dat in Guantánamo, het Amerikaanse concentratiekamp voor al-Qaeda-strijders, de koran is ontheiligd. Er zou een exemplaar door de wc zijn getrokken. Een Pakistaanse politicus spreekt er op een persconferentie schande van. In Pakistan en Afgha nistan gaan tegenstanders van de presidenten Musharraf en Karzai de straat op. In de rellen laten ten minste zestien mensen het leven. Newsweek ontdekt dat de bron niet betrouwbaar is en betuigt spijt. Intussen is in de Amerikaanse pers en politiek een ideologische burgeroorlog uitgebroken. De woordvoerder van het Witte Huis, Scott McClellan, roept de redactie op zich meer in te spannen om de aan het Amerikaanse imago toegebrachte schade te herstellen.

Hoe zou Newsweek dat moeten aanpakken? Met een reportage waarin beschreven wordt dat Irak nu tot de veiligste landen van de wereld hoort? Door de primeur dat de massavernietigingswapens gevonden zijn?

Door te melden dat Abu Ghraib geen gevangenis is maar een ziekenhuis waar de nieuwste therapieën worden toegepast? Zou daarmee het Amerikaanse imago worden verbeterd?

Dat dit bericht over de koran zulke grote gevolgen kon hebben, komt niet doordat het onwaar is. Het heeft twee andere eigenschappen die veel belangrijker zijn. Het heeft een grote mate van geloofwaardigheid doordat het past in een reeks. En bovendien wordt het door miljoenen moslims graag geloofd omdat ze daarin de volgende bevestiging zien van hun overtuiging dat «de Amerikanen» niet deugen. Waar of niet waar, de reacties bewijzen dat het met het imago van Amerika treurig gesteld is.

Newsweek heeft door zijn vergissing de bushisten een dienst bewezen door te kunnen dienen als de kop van Jut. David Brooks, de conservatieve columnist van The New York Times en in deze kwaliteit de opvolger van William Safire, vindt dat het te ver gaat: «Veel van mijn vrienden aan de rechterzijde zijn tot de conclusie gekomen dat deze gebeurtenis laat zien hoe de progressieve media tot in de kern verrot zijn.» In de wereld van de weblogs heerst bloeddorst, waarbij links zich ook niet onbetuigd laat. Kalm aan, zegt Brooks. Laten we niet vergeten wie de werkelijke vijanden zijn. Niet de redacteuren van Newsweek maar de terroristen. En dan citeert hij een stukje uit een preek van sjeik Ibrahim Moedeiris, afgelopen weekeind uitgezonden door de Palestijnse televisie. «De dag zal komen dat we de baas zijn in Amerika. De dag zal komen dat we de baas zijn in Engeland, in de hele wereld. En de dag zal komen dat wij en de bomen en de stenen bevrijd zullen zijn van de joden, de bron van al het kwaad.» Deze extremisten zijn de vijand. Laten we ons daar niet van laten afleiden, zegt Brooks.

Ziehier het fundamentele conflict binnen het Westen, nu weer aan het licht gebracht door het verkeerde bericht van Newsweek. Ik geloof niet dat links of liberaal of progressief aan het verstand gebracht moet worden dat de terreur de doodsvijand is. Sinds 11 september 2001 weet iedereen dat. Ons interne con flict gaat over de vraag op welke manier de vijand moet worden bestreden. De bushisten zien dan een lange reeks wijze besluiten en naderende overwinningen die door de antibushisten als vergissingen en halve nederlagen worden beschouwd.

Na de bevrijding van Afghanistan heeft het interne westelijke conflict zijn eigen geschiedenis gekregen. Het is begonnen met de inrichting van Guantánamo als kamp voor de postmoderne rechteloze verdachten. Toen kwam de oorlog in Irak, gerechtvaardigd met misleidingen en regelrechte leugens. Daarna, nu iets meer dan twee jaar geleden, de parmantig en voorbarig verklaarde zegepraal. De soevereiniteitsoverdracht die niets aan de bezetting veranderde. Het Abu Ghraib-schandaal. De verwoestende zuivering van Fal lujah. De toch nog hoopvolle verkiezingen waarop de terreur zich verder tot een burgeroorlog ontwikkelde. Al die catastrofen zijn gepaard gegaan met de verzekering dat ze beschouwd moeten worden als voorbereidingen tot de overwinning. Vorige week verklaarde generaal Abizaid, opperbevelhebber van de Amerikaanse strijdkrachten in het Midden-Oosten, dat de 138.000 soldaten nog wel een paar jaar in Irak zouden moeten blijven: «Wegens teleurstellende prestaties van de Irakezen bij het bewaren van de orde.»

De strijd tussen het Westen en het fundamentalistisch terrorisme is een wereldconflict. Daarover zijn rechts en links het eens. Irak valt niet te vergelijken met Vietnam. Daar is toen een oorlog gevoerd terzijde van de Koude Oorlog. Irak hoort tot het centrum. Hetzelfde geldt voor Guantánamo en Abu Ghraib en de cel van Saddam Hoessein. In de strijd die nu wordt ge voerd, rekent het Westen op de steun van de miljoenen redelijke of gematigde moslims, die ook het liefst in vrede, vrijheid en welvaart leven.

Maar terwijl in iedere redevoering uit Washington wordt verzekerd dat het gaat om het winnen van de hearts and minds, wordt in de praktijk, op het strijd toneel en in de gevangenissen, verder gewerkt aan de negatieve logo’s. Die geven, in de opvatting van de massa’s der gematigden, de Amerikaanse werkelijkheid weer. Dat er een koran zou worden doorgetrokken, verbaast die miljoenen niet. Dit gebrek aan verbazing is de kern van het incident. Of Newsweek zich werkelijk heeft vergist of dat de rectificatie als een daad van vaderlandsliefde moet worden beschouwd, zullen we misschien pas later weten. De twijfel aan de vergissing is de voltooiing van de treurnis.