25 februari 1950 - 27 oktober 2010

Néstor Kirchner

In 2003 uit het niets te voorschijn gekomen, groeide president Néstor Kirchner uit tot de straatvechter die Argentinië tegen alle neoliberale conventies in uit het slop hielp.

‘LAAT ZE ALLEMAAL ophoepelen’ was de leus die vanaf eind 2001 onophoudelijk door de straten van Argentinië daverde. Het land dat nooit een toonbeeld van rust is geweest, was nu volkomen aan de grond geraakt. President De la Rua vluchtte per helikopter zijn paleis uit, het parlement benoemde in een week tijd vier andere presidenten, en buiten belegerde de bevolking de banken om haar bevroren spaarcenten op te eisen. En de Argentijnse politici, die dit alles hadden bewerkstelligd, waren definitief de meest verachtelijke mensen op de aardbol.
Ruim vijf jaar later was de populairste Argentijn, o wonder, een politicus: vertrekkend president Néstor Kirchner. Die eer dankte hij niet aan zijn vriendelijkheid. Kirchner gold als een autoritair politicus met caudillo-neigingen, en als een ruziemaker. Maar, zo vatte de Braziliaanse president Luiz Inacio Lula het samen op de begrafenis van zijn vriend: 'Kirchner heeft Argentinië uit de put gehaald.’
Néstor Kirchner was in 2003 uit het niets gekomen. Hij was gouverneur van de provincie Santa Cruz in Patagonië. 'De Pinguin’ was naar voren geschoven door interim-president Eduardo Duhalde, die zelf de touwtjes in handen had genomen op het dieptepunt van de economische en politieke crisis. Kirchner won de verkiezingen toen zijn tegenstander Carlos Menem, in de jaren negentig twee termijnen president en een van de hoofdverantwoordelijken voor de ineenstorting van het land, zich na de eerste ronde terugtrok. Met minimale steun van de kiezer moest Kirchner een totaal ontredderd land gaan besturen. 'In 2003 was het werkloosheidspercentage (27) hoger dan het stemmenpercentage (22) dat ik kreeg’, zei hij later. Maar de onbekende man uit de provincie verrichtte weinig minder dan een wonder en kreeg Argentinië binnen de kortste keren weer op de been.
Onder zijn leiding groeide de Argentijnse economie gemiddeld acht procent per jaar. Bij zijn aantreden leefde 42,7 procent van de Argentijnen onder de armoedegrens, bij zijn vertrek was dat 16,3. De werkloosheid slonk in vier jaar Kirchner van 27 tot zo'n tien procent.
Néstor Kirchner werd op 25 februari 1950 geboren in Río Gallegos, de hoofdstad van de provincie Santa Cruz. Zijn vader was een immigrant uit Zwitserland die op het postkantoor werkte, zijn moeder een Chileense van Kroatische afkomst. Begin jaren zeventig ging hij rechten studeren in La Plata, waar hij zijn vrouw en huidige presidente van Argentinië Cristina Fernández leerde kennen, en waar hij lid werd van de jeugdafdeling van de peronistische beweging. Bij hun afstuderen in 1976 was Argentinië net weer eens in de greep van de militairen geraakt. Het echtpaar Kirchner moest noodgedwongen de politiek met rust laten en opende een advocatenpraktijk in het verre Patagonië. Na het herstel van de democratie eind 1983 namen zij de politieke draad weer op. Kirchner werd in 1987 gekozen tot burgemeester van Río Gallegos, en vier jaar later tot gouverneur van zijn geboorteprovincie. Zowel in 1995 als in 1999 werd hij herkozen.
Als president kreeg Kirchner het al snel aan de stok met zijn voorganger en mentor Duhalde, met wie hij de strijd aanging om het leiderschap van de Peronistische Partij. De partij, gevormd in de jaren veertig door generaal Juan Perón, is tot vandaag een broeinest van politieke intriges en machtsspelletjes, maar Kirchner voelde zich perfect op zijn gemak in de slangenkuil.
Hij zag er nooit tegenop nieuwe vijanden te maken. Dat was niet alleen nodig in zijn eigen politieke partij, maar ook bij zijn streven Argentinië economisch weer overeind te helpen. Dat kon alleen door het 'model’ te veranderen: Kirchner kondigde het einde van het neoliberalisme af en gaf de staat weer zeggenschap. Hij ging daarbij niet alleen de confrontatie aan met de machtige grootgrondbezitters, maar ook met de buitenlandse bedrijven die onder Menem zo ongeveer het hele land hadden opgekocht, en met de internationale financiële organisaties als het IMF. De president schuwde het niet zulke harde taal te gebruiken dat hij een reputatie als straatvechter opbouwde.
'Kirchner zegt soms wat wij allemaal denken maar niet hardop durven zeggen’, zei de Chileense ex-president Lagos bewonderend toen zijn Argentijnse collega op een topconferentie een duel aanging met de Amerikaanse delegatie onder leiding van president Bush. Geen ongewenste inmenging meer in de Argentijnse economie, was de kern van zijn 'model’. Daarom betaalde hij de schuld van bijna tien miljard dollar aan het IMF in één klap af en slaagde hij erin de enorme buitenlandse schuld op gunstige voorwaarden te herfinancieren.
Naast zijn economische succes was zijn mensenrechtenpolitiek een reden van zijn populariteit. Op zijn initiatief werden de amnestiewetten die de militairen vrijwaarden van vervolging voor misdaden begaan tijdens de dictatuur ingetrokken. In 2007 maakte het Hooggerechtshof ook de gratie ongedaan die door president Menem was verleend aan de veroordeelde leden van de militaire junta’s.
Kirchner had zich moeiteloos kunnen laten herkiezen in 2007, maar liet de eer aan zijn vrouw, inmiddels senator voor Buenos Aires. Hij vertrok echter niet nadat hij de macht aan Cristina had overgedragen, maar bleef samen met haar regeren. Tegelijk verstevigde hij zijn greep op de Peronistische Partij, waarvan hij voorzitter werd.
De Clintons van Argentinië, zoals het paar wel werd genoemd, hadden een duidelijke strategie: om beurten vier jaar president zijn. In 2011 was Néstor weer aan de beurt. Dat scenario is met zijn dood verstoord. De vraag is of Cristina de machtspositie van haar man binnen de partij kan overnemen en daarmee haar kandidatuur voor herverkiezing. Zeker is dat de intriganten in de partij zich al warmlopen om haar positie te ondermijnen nu zij het zonder de straatvechter aan haar zijde moet doen.