TELEVISIE

Net als u

Reisprogramma’s

Door de opkomst van commerciëlen en overig populisme is de blik van de omroep steeds meer op dorp Holland gericht. Toch valt het nog mee als we de aandacht voor ‘ver weg’ koppelen aan kwaliteit. Zo ging de Nipkowschijf in 2005 naar Tegenlicht met z’n fraaie Van Dis in Afrika en in 2009 bijna naar Van Moskou tot Magadan. Drie hoofdprijzen en een tweede plaats voor buitenlandprogramma’s in vijf jaar – zoiets is sinds het begin van Nipkow (1961) nooit eerder vertoond. En dan is er nog de onvolprezen aankoopreeks Import van de VPRO. Bovendien trekken we vrolijk verder. Paul Rosenmöller onderzoekt in zes afleveringen De grenzen van Europa (Ikon); Rob Hof maakt na zijn twaalf bekroonde Azië-treinreizen er nu 26 (!) door de wereld in Future Express (NCRV); en de VPRO vertoont de tiendelige Canvas-productie De weg naar Mekka waarin Jan Leyers een deel van de islamitische wereld bezoekt. Bij klassieke documentaires van Tegenlicht en Import blijft de maker onzichtbaar. In reisprogramma’s neemt een gids ons mee. Adriaan, Jelle, Paul en Jan zijn prominent aanwezig als hoofdpersoon, interviewer, explicateur, commentator. Rob Hof is uitzondering: van hem vangen we hooguit glimpen op, letterlijk en figuurlijk. Dat laatste bijvoorbeeld als een treinreiziger zich tot hem richt zonder dat we hem zien; de Indiase moeder die hem polst als huwelijkskandidaat voor haar dochter; of recent de jonge Turk die ervan droomt de wereld te bereizen per trein en daar films over te maken ‘net als u’.
Antwoorden horen we nooit, ook al omdat Hof meestal zijn gesprekspartners niet verstaat en aangewezen is op tolken. Adriaan en Jelle hebben dat probleem niet, wat deel van hun kracht uitmaakt: zij gaan op elk antwoord in en verlaten zo de gebaande paden van het vragenlijstje. Met Paul en Jan verloopt het moeizamer, wat vooral Pauls programma soms iets houterigs geeft. Dat heeft ook met persoonlijkheid te maken: Jan heeft een natuurlijk gemak waarmee hij zich, soms overigens al te zelfbewust en tof op des imams schouders en handen kloppend, door barrières slaat, al schuwt hij confrontaties niet. Paul mist dat gemak. Op de grens van Grieks en Turks Cyprus praat hij met een oude dame die door die vervloekte deling nooit meer in haar geboortedorp kan komen. Maar na haar dood wil ze daar begraven worden, vertelt ze huilend. Paul beseft dat de scène emotioneel illustreert waar het hem om te doen was. Maar hij kan er niet mee omgaan: is hij journalist of betrokken gesprekspartner die de emoties ook nog eens heeft opgeroepen? Allebei een beetje; allebei te weinig. Schutterig komt er een handje op haar schouder maar overtuigen doet het niet. Wat niet wegneemt dat ook zijn programma soms nieuw inzicht verschaft of helderder maakt wat je al wist. Al lijkt hij pas ter plekke te ontdekken dat Tunesië politiestaat is, wat een beetje nieuwsvolger toch bekend is. Rob Hof spreekt zelfs de voice-over niet in waarin sprake is van ‘wij’. Maar zijn stem is figuurlijk altijd te horen. In zijn keuze voor gesprekspartners. In voortreffelijke montage die reeksen monologen verbindt met beelden van landschappen, treinen, passagiers – wat het tolkenprobleem invoelbaar maakt. Uiteindelijk is Hof een man van ‘geloof, hoop en broederschap’. Soms iets te veel. Vond ik, tot de Bosnië-aflevering. Ook daarin veel vergeving en verzoening, maar toch ook regelrechte haat en roep om wraak, liefst eigenhandig. Niet mooi, maar wel waar.

Future Express is elke woensdag op tv