Pedofilie: In de nasleep van ‘Jimmy Savile’

Net doen of je slaapt

De onthullingen over wijlen BBC-celebrity Jimmy Savile die zich aan talloze kinderen vergrepen zou hebben, hebben geleid tot vele rechtszaken tegen andere verdachten. Intussen vertoont Groot-Brittannië paranoïde trekken.

Medium hh 09656923

Er is een foto van Jimmy Savile, de ooit bewierookte Britse radio- en tv-persoonlijkheid die postuum een multipleger van seksuele kindermishandeling bleek te zijn, waarop de komiek met openvallende kamerjas genesteld zit in een stoel tegenover zijn moeder, met wie hij tot haar dood in een flat samenwoonde. Savile noemde haar ‘The Duchess’. Toen moeder in 1973 stierf hield Savile de flat aan als een soort tijdcapsule. Hij bracht moeders kleren nog steeds eens per jaar naar de stomerij, de antimakassars op de rugleuningen van het salonmeubilair lagen er onveranderd bij.

Het is vooral die kamerjas die de toeschouwer van nu de griezels bezorgt. Die kledij was een variant op de trainingsbroek-en-hemdcombinatie waarin Savile veelvuldig publiekelijk verscheen. ‘Die broek krijg ik sneller naar beneden!’ verklaarde hij ooit aan een collega. Niet dat zijn moeder daarvan ooit geweten heeft. Savile kon thuis niet met een vriendin aankomen en had daarom ‘a caravan for entertaining’ even verderop in Scarborough. Hij gebruikte voor dat entertainment niet alleen die caravan, zo is inmiddels gebleken, maar ook zijn grote auto, hotelkamers, artiestenonderkomens bij de bbc en kamers in het Stoke Mandeville Hospital voor patiënten met rugletsel, alsmede het ziekenhuis in zijn geboorteplaats Leeds en het Broadmoor Hospital voor tbs’ers. ‘Doe maar net of je slaapt’, zei het verplegend personeel tegen de minderjarige patiëntjes als ‘oom Jimmy’, de populaire fundraiser die in het ziekenhuiscomplex zijn eigen flat had gekregen, weer eens zijn nachtelijke rondes kwam maken.

Savile, presentator van Top of the Pops en later van het ik-vervul-uw-wens-programma Jim’ll fix it!, was altijd al een vreemde vogel, met die half ontblote benige borst en de roze zonnebril onder die penige haardos, maar hé! hoe durf je kritiek te hebben op iemand die meer dan twintig jaar lang miljoenen bij elkaar brengt voor goede doelen, die de Prince of Wales en Margaret Thatcher tot zijn bekenden mocht rekenen en die in 1990 nog geridderd werd door én de Queen én de paus? Nog afgezien van het feit dat hij twee keer was bejubeld op This is Your Life? Jimmy Savile, heette het, was nu eenmaal zo’n echte Engelse excentriekeling, larger than life.

Sinds eind 2012, toen Savile’s schanddaden postuum aan het licht kwamen doordat bbc-collega’s zich eindelijk vrij voelden om al die geruchten over Savile’s gedrag eens diepgaand te onderzoeken – een dode kan iemand niet wegens laster voor het gerecht slepen – zijn liefdadigheidsinstellingen, ziekenhuizen en nabestaanden over elkaar heen gerold om elke verwijzing naar Savile’s rol in hun bestaan uit het publieke bewustzijn te verwijderen. Maar pedofilie, een woord dat in de jaren tachtig nauwelijks bestond, is niet uit de krantenkoppen weg te slaan.

Talloze collega’s van Savile, grootheden in de tijd dat hij zijn misdaden beging, moeten als child molesters terechtstaan nu de kinderen van destijds zich vrij voelen te vertellen wat hun tientallen jaren geleden is overkomen. Oude mannen nu: Rolf Harris (83) (Tie Me Kangaroo Down, Sport); discjockey Dave Lee Travis (68); komieken als Freddie Starr en Jim Davidson, Coronation Street-veteraan Bill Roache (80) en – tot groot genoegen van velen – Max Clifford (70), pr-adviseur to the stars die zich moet verweren tegen beschuldigingen dat hij in de jaren vijftig minderjarige meisjes ‘groomde’ op de seksparty’s van filmster Diana Dors. Eén coryfee, de 83-jarige radio- en tv-presentator Stuart Hall, zit in de gevangenis, onder meer voor seks met een negenjarig meisje. ‘His disgrace is complete’, zei zijn advocaat.

De meeste vrouwen die nu te voorschijn komen, zeggen dat ze destijds als minderjarige niets durfden zeggen

Inmiddels heeft de bbc één directeur-generaal en enkele afdelingshoofden verloren door de Savile-saga. De bbc is besmeurd met het etiket ‘vieze oude omroep’, omdat gebleken is dat velen binnen de organisatie hebben geweten van Savile’s bezigheden zonder aan de bel te trekken. Bovendien liet de bbc de onthulling van Savile’s praktijken na zijn dood in 2011 over aan concurrent itv. Hoewel de publieke omroep een eigen documentaire daarover op de plank had liggen, koos de bbc ervoor twee keer een eerbetoon aan Savile uit te zenden.

Maar niet alleen de bbc heeft boter op het hoofd. Ook politie en justitie zijn schuldig. Een enkel slachtoffer deed destijds aangifte en werd niet serieus genomen, maar de meeste vrouwen die nu te voorschijn komen, zeggen dat ze destijds als minderjarige niets durfden zeggen. De schande, en ook: wie zou hen geloven?

‘Ik ben geen aanrander! Ik ben een knuffelaar van vrouwen!’ verweerde Dave Lee Travis zich. Hij werd vrijgesproken in één zaak, maar opnieuw aangeklaagd voor twee andere vergrijpen. ‘Vrouwen gooiden zich op je!’ En ja, het kon best dat hij vrouwen op schoot had getrokken, of, zoals een slachtoffer verklaarde, op een feestje tegen een meisje – of ze nu vijftien of zestien was – had gezegd: ‘Je hebt de sleutel van mijn hotelkamer gewonnen!’, maar er was altijd sprake geweest van wederzijdse instemming.

Zoals roken bij een theatervoorstelling of het niet mogen spelen met het katholieke kind uit je klas onvoorstelbaar is voor de generaties van nu, zo is ook de heersende moraal van de jaren zestig en daarna nauwelijks uit te leggen aan het huidige publiek. Alles op zedelijk gebied moest in principe kunnen, althans, werd niet meteen afgewezen, omdat tolerantie van de individuele vrijheid en ontplooiing de norm was. Wat schaam ik me nu voor een interview in NRC Handelsblad waarin ik een hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam destijds vrijwel ongehinderd liet vertellen over de schánde dat de Britse douane kalenders met afbeeldingen van vrolijk ballende naakte jongetjes in beslag nam, die deze hoogleraar – ‘mijn vrouw en kinderen weten van mijn seksuele voorkeur’ – wenste uit te wisselen met gelijkgestemden in het Verenigd Koninkrijk. Die jongetjes ‘wilden zelf ingewijd worden in het seksuele door een liefdevolle, oudere man’. Ik vond het vreemd, maar viel er niet over. De chef van de pagina evenmin en ingezonden brieven kwamen er in mijn herinnering ook niet.

Wie als jonge tiener een onaangename ervaring in de seksuele sfeer had gehad – vastgepind worden op het been van de dansleraar, de ‘oom’ die boven op je kwam liggen toen je twaalf was – praatte daar niet over, of de ervaring werd weggewuifd onder het motto: hoe meer aandacht je eraan besteedt, hoe moeilijker je het voor het kind maakt. Naar de politie gaan? Nee. Vermijden van de situatie waarin het nog eens kon gebeuren was de norm. Zelfs over de keuringsarts voor Het Parool die mij op mijn 24ste een kwartier geheel naakt tegenover zich op de stoel liet zitten terwijl hij de vragenlijst invulde, bleken achteraf tal van geruchten de ronde te doen. Maar aanklagen? Niemand, en ook ik niet, haalde dat in haar hoofd.

‘We kúnnen onze excuses niet aanbieden, alleen begrip tonen voor wat deze leerling zegt te hebben ervaren’

Terwijl in Engeland jury’s zich het hoofd breken over vergrijpen die tientallen jaren geleden hebben plaatsgevonden en waarin het ontkennende woord van de verdachte moet worden afgewogen tegen het woord van degenen die zich als slachtoffer in de strijd hebben geworpen, heeft de hele herweging van wat wel en niet toelaatbaar is in seksueel gedrag tussen ouderen en minderjarigen opnieuw ook de aandacht gevestigd op wat historisch de norm was – en nu nog voorkomt – in public schools. De besloten leefwereld van kostscholen, waarin pas de laatste dertig jaar langzaam verandering is gekomen, vertoont overeenkomsten met die van de katholieke kerk, en net als de kerk zijn scholen altijd beducht geweest voor imagoschade. Ook daar zijn leraren in het verleden niet ontslagen, maar min of meer geruisloos overgeplaatst naar elders – waar ze opnieuw schade konden toebrengen aan kinderen die in hun macht verkeerden.

Door de Savile-affaire zoeken nu ook mannen die als leerling slachtoffer waren van seksueel misbruik door leraren voor het eerst en in het openbaar een vorm van genoegdoening. Zeker twintig van die scholen, waaronder een befaamde school voor koorzangertjes in Durham en de oude kostschool van Boris Johnson, burgemeester van Londen, hebben een claim voor schadevergoeding aan hun broek hangen wegens misbruik dat tot in de jaren negentig werd toegedekt. En pas sinds tien jaar hebben public schools te maken met een onafhankelijke inspectie.

In Londen interviewde ik een ex-kostschoolleerling die inmiddels psycholoog was en adverteerde met groepssessies voor ‘boarding school survivors’. Een van de activiteiten van zijn therapie vond plaats in een kampeerverblijf op een geheime plek in de bossen van Kent, waar de deelnemers met hulp van een Afrikaanse medicijnman hun woede over wat hun was aangedaan eruit konden trommelen. Helaas, ik mocht niet mee om dat zelf te aanschouwen. Maar een man met dezelfde naam als die psycholoog wist onlangs in een civiele procedure een schadevergoeding van tienduizend pond af te dwingen van zijn voormalige kostschool. Daarmee is hij niet tevreden, zegt hij tegen The Sunday Times. Hij wil officiële excuses op de website van de school én een oproep tot contact met andere slachtoffers van diezelfde leraar destijds.

De school wil wel, maar weigert op juridisch advies. ‘We kúnnen onze excuses niet aanbieden, alleen begrip tonen voor wat deze leerling zegt te hebben ervaren.’ Want excuses betekenen voor de school van nu erkenning van verantwoordelijkheid voor wat er met deze psycholoog (en mogelijk nog driehonderd leerlingen) in het verleden is gebeurd. Dat zou de weg effenen naar mogelijk veel meer claims voor schadevergoeding. Net als andere betrokken scholen vreest ook deze kostschool dan faillissement.

Ondertussen zijn er tekenen dat de eruptie van morele verontwaardiging naar aanleiding van Savile een beetje begint te vervelen. Moeders die hun kinderen en hun vriendjes voor het vierde achtereenvolgende jaar naar het kabouterkamp begeleiden, klagen dat ze voor de vierde keer een lange lijst met vragen moeten invullen die hun zedelijk gedrag moet garanderen. Terwijl ze ook al apart zijn goedgekeurd voor de voorleessessies op school. Leraren mogen hun leerlingen met geen vinger aanraken, zodat muziekdocenten de greep van een leerling op strijkstok of snaren niet lijfelijk kunnen corrigeren. Father Christmas mag in zijn warenhuis-grotto niet alleen zijn met een kind en het kind mag ook niet meer bij hem op schoot. De tabloidpers doet niets liever dan waarschuwen voor paedo’s, pervs en monsters, maar er worden nog steeds badmeesters, akela’s, schooldecanen en zelfs politiemensen gearresteerd voor vergrijpen met kinderen.

Wat Savile heeft veranderd is dat laks de andere kant op kijken er niet meer bij is en dat de achterdocht domineert. Een ruil waar de meeste Britten mee lijken te kunnen leven.


Beeld: Jimmy Savile bij zijn suite met uitzicht op Roundhay Park, Leeds, 2007 (Eyevine/HH).