New York – In de wijk Nolita, midden op Manhattan, ligt een kalme beeldentuin. Op een recente middag waren er zo’n twintig bezoekers. Ze maakten een wandeling langs de bloembedden, aten een hapje of lazen een boek tussen de leeuwenbeelden. De toegang is gratis. Als het aan het stadsbestuur van New York ligt, wordt de stadsoase binnenkort ontruimd om plaats te maken voor nieuwe woningen. De kwestie splijt de progressieve beweging en leidt tot felle discussies onder New Yorkers.

De tuin is een overblijfsel van de ontvolking van Manhattan in de tweede helft van de twintigste eeuw. In 1991 verhuurde de stad New York een verlaten terrein op Elizabeth Street aan een lokale bewoner, die er een faux-Italiaanse beeldentuin van maakte. Inmiddels wordt de tuin gerund door een non-profit die de perken bijhoudt en een cultureel programma aanbiedt. In september 2021 gaf Patti Smith een gratis concert tussen de rozenstruiken. ‘Het lijkt erop dat we moeten vechten om dit soort plekken te behouden’, zei Smith tijdens haar optreden. ‘Vroeger waren er zo veel.’

Maar Elizabeth Street Garden was helemaal nooit publiek toegankelijk, zeggen criticasters. De tuin werd jaren beheerd door de humeurige antiekhandelaar in het aangrenzende antiquariaat en wie de tuin wilde bezoeken moest in de winkel toegang vragen. Pas toen de stad haar ontwikkelingsplannen bekend maakte, gingen de hekken open. Oftewel, zeggen tegenstanders, dit is helemaal geen gemeenschapsproject, maar een cynische poging om broodnodige woningbouw tegen te houden. De geplande woningen zijn stuk voor stuk sociale huurwoningen voor ouderen. Voor ten minste zestig jaar ligt de huur vast op een laag niveau, alvorens over te gaan in markthuur.

De Yimby-beweging, die pleit voor meer huisvesting, is groeiende in New York. Veel progressieve vertegenwoordigers zien huizen bouwen als hun hoogste prioriteit. Hoeveel groen kan een groeiende stad zich veroorloven? Verdedigers van de tuin hebben weliswaar een alternatieve kavel aangewezen voor de seniorenwoningen, maar realistisch gezien is de woningnood zo groot dat beide plekken nodig zijn om ook maar een klein verschil te maken in de enorme wachtlijsten. Een valse tegenstelling, zeggen anderen, in een stad met zoveel leegstaande bedrijfsruimte. En bovendien: wat voor stad blijft er straks over? In 2015 betoogde de oprichter dat de beeldentuin behouden moest blijven. ‘Een gebouw wordt nooit gesloopt om plaats te maken voor een tuin’, zei hij tegen een journalist van The New York Times. ‘Maar als je een tuin sloopt is die voor altijd verdwenen.’