Newt gingrich

De nieuwe voorzitter van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, Newt Gingrich, loopt fier voorop wanneer het erom gaat president Clinton met modder te besmeuren. En dat terwijl ze juist zo veel op elkaar lijken.

‘IK ZIE ELKE DAG het kwaad om me heen oprukken. In dit land is geen beschaving te handhaven als twaalfjarigen kinderen krijgen, als vijftienjarigen elkaar uitmoorden, als zeventienjarigen aan aids overlijden en als achttienjarigen diploma’s krijgen uitgereikt die ze niet eens kunnen lezen. Ik zal een nieuwe generatie opleiden, zodat we het tij kunnen keren.’
Aan het woord is Newt Gingrich, de lawaaipropagandist van de Republikeinen die dezer dagen wordt beedigd als voorzitter van het Huis van Afgevaardigden. Hij geldt als de strateeg van de Republikeinse verkiezingszege van 8 november jongstleden en als auctor intellectualis van het beruchte 'Contract met Amerika’, waarin honderdvijftig Republikeinse afgevaardigden, senatoren en gouverneurs zich verplichten om in de komende jaren tien conservatieve wetsvoorstellen te ondersteunen. En Gingrich wil meer: hij wil een conservatieve revolutie ontketenen die Amerika van de ondergang moet redden, eventueel samen met president Clinton, maar liever - na de presidentsverkiezingen van 1996 - op zijn plaats.
De vijandelijkheden zijn al geopend: Clintons stafchef maakte hem uit voor een 'op hol geslagen talkshow-presentator’ en de president zelf noemt zijn 'Contract with America’ spottend een 'Contract on America’, een huurmoord op Amerika. Zijn voormalige voorlichter viel hem zelfs in het openbaar af ('Ik heb evenveel respect voor Newt Gingrich als voor een gifslang’) maar volgens zijn enthousiaste volgelingen wordt Gingrich gewoon verkeerd begrepen. De pulpschrijver Tom Clancy ziet zelfs een 'echte intellectueel en een denker’ in hem. Welbeschouwd zijn Clinton en Gingrich aan elkaar gewaagd. Beide mannen zijn ras-opportunisten en Gingrich’ levensloop is in een aantal opzichten zelfs vergelijkbaar met die van Bill Clinton, die ook uit een gebroken gezin komt.
NEWT GINGRICH kwam als Newt McPherson op 17 juni 1943 in Harrisburg, Pennsylvania, ter wereld. Zijn vader was een vechtersbaas en alcoholist die de kost verdiende in een chocoladefabriek, en zijn moeder Kathleen vroeg kort na de geboorte scheiding aan. Zij hertrouwde in 1946 met Robert Gingrich, kolonel bij de landmacht, en samen kregen ze drie dochters. Evenals Bill Clinton trok Newt Gingrich vooral naar zijn moeder. Robert Gingrich voerde ook binnenshuis het bevel ('Ik maak hier de regels’) en Newt kon hem maar moeilijk als vader accepteren. Toch keek hij huizenhoog tegen hem op, vooral toen Robert in Korea vocht. Na het zien van The Sands of Iwo Jima deed Newt zijn best om net als John Wayne te lopen: 'Ik vereenzelvigde John Wayne met mijn stiefvader, de ultieme held die hooghartig en afstandelijk bleef terwijl hij iets heel belangrijks deed.’
Robert Gingrich leidde het zwervende bestaan van de Amerikaanse beroepssoldaat en Newts kinderjaren liggen verspreid over de aangeharkte villawijken van Amerikaanse bases in Duitsland, Frankrijk en Amerika. Newt leerde al vroeg lezen. Hij had altijd een boek in zijn hand en kocht op zijn elfde jaar van zijn spaargeld de Encyclopedia Americana, die hij bladzij voor bladzij verslond. Het liefst wilde hij later directeur van een dierentuin worden - een wens die volgens de schrijver Gore Vidal inmiddels in vervulling is gegaan.
Newt maakte in Amerika zijn middelbare school af, ging geschiedenis studeren in Atlanta en trouwde op zijn negentiende met zijn vroegere wiskundelerares, de 26-jarige Jackie Battley. In de ogen van zijn stiefvader was hun leeftijdsverschil een schandaal. Hij weigerde bij het huwelijk aanwezig te zijn, met als gevolg dat de hele familie weg bleef - volgens sommigen de reden waarom Gingrich nog altijd met satanisch genoegen tegen gezagsfiguren aanschopt. Als student wilde hij vooral niet volgzaam lijken; jaargenoten herinneren zich dat hij elke theorie omarmde die als omstreden of revisionistisch gold.
Hij promoveerde op het onderwijsbeleid in de Belgische Congo - volgens zijn toenmalige promotor een 'proefschrift van niks’ over een onderwerp dat de promovendus 'geen bal interesseerde’. Gingrich was voornamelijk geinteresseerd in politiek. Hij voerde actie tegen de racistische Democraten die op Tulane de dienst uitmaakten en voerde campagne voor Nelson Rockefeller, de Republikeinse presidentskandidaat die de burgerrechten een warm hart toedroeg. Toen Rockefeller de voorverkiezing verloor, ging Gingrich moeiteloos over naar het kamp van de reactionair Richard Nixon.
GINGRICH’ POLITIEKE mening stond toen al vast: het was dezelfde combinatie van nostalgische en modernistische slogans die nog altijd indruk maakt op zowel intellectuelen als doorsnee Amerikanen. Volgens Gingrich moest Amerika terugkeren naar de bron, naar de lessen van de Founding Fathers en de beginselen van individuele verantwoordelijkheid en burgerzin. Het land moest worden heroverd op de corrupte politici en New Deal-bureaucraten die het particulier initiatief onderdrukten. Kortom, hij verlangde terug naar een Amerika dat nooit had bestaan. Tegelijk verdiepte hij zich in de nieuwste technologie en voorzag hij al in de jaren zestig de politieke mogelijkheden van de informatierevolutie. Uit die tijd stamt ook zijn voorliefde voor management-goeroes en futuristen als Herman Kahn en het echtpaar Alvin en Heidi Toffler, met wie hij nog steeds goed bevriend is.
Inmiddels hadden hij en Jackie twee dochters zodat hij werd vrijgesteld van militaire dienst in Vietnam - een ander element dat hij met Clinton gemeen heeft. Nadat hij een baan als geschiedenisdocent had bemachtigd, begon hij (alweer net als Clinton) te werken aan zijn politieke toekomst: president worden. Na twee mislukte pogingen versloeg hij in 1978 eindelijk zijn Democratische tegenstandster door haar af te schilderen als een ontaarde moeder die, eenmaal verkozen, haar kinderen zou achterlaten onder de hoede van een kinderjuffrouw, terwijl Gingrich zijn gezin mee zou nemen naar Washington. De toon voor zijn toekomstige campagnes was gezet; sindsdien gooit Newt Gingrich met modder naar iedereen die binnen werpafstand komt.
In huize Gingrich kregen de gezinswaarden intussen nieuwe inhoud. Toen Jackie in 1980 kanker kreeg en een operatie moest ondergaan, bedacht Gingrich dat hij zich maar beter van haar kon ontdoen. Tegenover medewerkers verduidelijkte hij zijn besluit: 'Jackie is niet jong en mooi genoeg om de vrouw van de president van de Verenigde Staten te worden. En trouwens, ze heeft kanker.’ De dag na de operatie, toen Jackie nog verdoofd was door de medicijnen, duwde family man Newt haar de echtscheidingspapieren onder de neus. Korte tijd later trad hij in het huwelijk met de acht jaar jongere Marianne Ginther, met wie hij nog altijd samen is.
GINGRICH MAAKTE aanvankelijk geen furore in het Congres, maar in 1986 kreeg hij het voorzitterschap van het machtige Republikeinse actiecomite Gopac in de schoot geworpen. Onder zijn leiding werd het comite ongevormd tot de propagandamachine van de Republikeinse Partij. Gingrich is een meester op het slappe koord van grootspraak en verdachtmaking en dank zij zijn opruiende lezingen stroomden de giften binnen. Gingrich liet zijn redevoeringen, doorregen met reclames en verwijzingen naar sponsoren, op video en cassette vastleggen en aan belangstellenden opsturen, waarmee hij zich geleidelijk een gevolg verschafte van jonge, radicale Republikeinen die de oudere garde van Reagan en Bush wilden aflossen.
In 1989 roken de jonge Turken hun kans toen de Republikeinse party whip in het Huis, Dick Cheney, tot minister van Defensie werd benoemd. De volgende ochtend begonnen zijn aanhangers met een campagne om de gematigde Republikeinen over te halen en Gingrich werd met de hakken over de sloot tot whip verkozen. In de volgende jaren werkte Gingrich samen met opiniepeiler Frank Luntz een programma uit dat zowel aan een meerderheid van Republikeinen als een meerderheid van het electoraat appelleerde: het genoemde Contract met Amerika.
Hete hangijzers als abortus blijven in het Contract onbesproken; het bevat louter voorstellen die middle America aanspreken, zoals sanering van de staatsschuld, bestrijding van de criminaliteit, versterking van de defensie, belastingverlaging voor bedrijven en middengroepen, forse bezuinigingen op de sociale voorzieningen en wettelijke beperking van de politieke ambtstermijnen. Een financiele verantwoording ontbreekt. Volgens de Washington Post is het een 'soep van politiek pragmatisme en management-filosofietjes, doorspekt met ouderwetse “gezinswaarden” en gekruid met futuristische techno-blabla’. Maar het bezorgde de Republikeinen de meerderheid in beide huizen van het Congres en Gingrich een sleutelpositie binnen de Republikeinse Partij.
De ironie wil dat het Contract bij voorbaat niet te verwezenlijken is, en Gingrich weet dat. Veel begrotingsposten waarin hij wil snijden, zijn wettelijk onaantastbaar; de voorgestelde belastingverlaging en de verhoging van de defensielasten zijn niet te verenigen met het aflossen van de staatsschuld; andere onderdelen zijn weer strijdig met de grondwet. En over beperking van de ambtstermijnen gesproken: de opsteller van het Contract begint deze week aan zijn negende ambtsperiode. Maar Newt Gingrich is niet in zijn eerste leugen gestikt.