KUNST

Nick & Arnon

Les vacances de Grunberg

Het vergt inspanning om de tentoonstelling Les vacances de monsieur Grunberg te zien als tentoonstelling, in de zin van een georganiseerde presentatie van kunstwerken (foto’s met bijbehorende teksten, de installatie van een hotelkamer) in een instelling (Foam) die zich doorgaans met fotografie op artistiek niveau bezighoudt. Het is om te beginnen niet direct makkelijk er één auteur in aan te wijzen, of het moet het duo Arnon Grunberg-Wendela Hubrecht zijn. Deze Arnon Grunberg is dezelfde als de schrijver, essayist en columnist Arnon Grunberg, die jaarlijks de Ako- en/of de Librisprijs wint. Hij is de initiator van het project en acteur-protagonist in het veldwerk - of zijn het performances? - die door de tweede, Hubrecht, fotografisch zijn vastgelegd. Het project vloeit voort uit een oproep die Grunberg deed in NRC Handelsblad, op zoek naar een Nederlands gezin dat bereid zou zijn hem te dulden tijdens hun vakantie, zodat hij het gezinsleven zou kunnen bestuderen. Dertig gezinnen kwamen op auditie in een kamer van het Holiday Inn in Amsterdam, die in Foam is gereconstrueerd. Uiteindelijk reisde Grunberg met het gezin van Maud, Nick en hun twee zoontjes Ezra en Luka uit Eindhoven af naar Lefkas. Hubrecht maakte daar foto’s; zij portretteerde ook andere, niet-geselecteerde families, die op hun beurt met een wegwerpcamera eigen amateurbeelden maakten. Het is een heel origineel ensemble, met uitstekende foto’s, leuke maar raadselachtige burgers-aan-zee, en dat hotelbed is een opmerkelijk stukje re-enactment. Het ís zeker wat; kennelijk hebben Grunberg en Hubrecht in de productie en samenstelling samengewerkt in een traditie van kunstenaarsduo’s die doet denken aan BikvanderPol of Ólafur Ólafsson & Libia Castro, die ieder op hun eigen manier een vorm van interactie en coproductie beoefenen.
Naar verluidt kregen Grunberg en Maud & Nick na afloop ruzie. Dit verbaast mij niet. Wat moest hij daar ook? Voor Grunberg is massatoerisme ‘de kwintessens van onze tijd’ en vakantie een ervaring die het midden houdt 'tussen Tati en Fellini’, wat leuk klinkt - iets tussen Hulot en I Vitelloni - maar hij bedoelde: 'Een gezin op vakantie is een gezin in (…) een oorlogssituatie.’
Je vraagt je of hoe iemand met een dergelijk gekadreerde blik tot een beter begrip van dat gezinsleven kan komen, en dan nog in één weekje op een strand. Deden biologen als Dian Fossey er niet járen over om het vertrouwen te winnen van de apen die zij wilden bestuderen, vóór zij hun observaties presenteerden?
In het managementboek Durven doen wat je raakt: 22 gesprekken over lef en bevlogenheid door Marja den Boer (zes dagen in de top-honderd Managementboeken, hoogst bereikte positie: 95) is een interview opgenomen met Grunberg, onder de titel 'Iemand aanraken als het ware, dat is wat ik wil’. Dit lijkt zijn missie in het Vacances-project te dekken. Bij de opening in Foam werd gemeld dat het hem ging om 'het doorbreken van een reëel bestaand isolement’, waarvan ik aannam dat het de barrière tussen de intellectueel en het volk betrof. Het lijkt mij dat wie zo'n barrière benoemt, gedoemd is haar niet te kunnen overwinnen. Voor zo iemand zal die glazen wand tussen hem en hun er altijd zijn, ook als-ie er niet is.
In de fotografie van Martin Parr en de talkshow van Jerry Springer wordt het volk in al zijn onbeheerste banaliteit getoond; de vraag daarbij is altijd of het volk daarmee wordt vernederd. Ik zeg niet dat Grunberg sarcastisch is, of autistisch. Dat strookt niet met die boeken. Maar aanraken, dat is wat anders dan 'aanraken, als het ware’.

Les vacances de monsieur Grunberg, Foam Amsterdam, t/m 18 maart; www.foam.org