The Next Day, David Bowie

Niet bepaald dood

In het overweldigende Angels in America door Toneelgroep Amsterdam, op dit moment voor het laatst te zien in de Stadsschouwburg, speelt popmuziek een belangrijke rol. Al die nummers, hoe verschillend het gemoed ook van de scènes die ze moeten begeleiden, inleiden of zelfs bijna dragen, zijn afkomstig van één muzikant: David Bowie.

Medium saskia de brauw tilda swi 004

Dat is mogelijk omdat het wonder van David Bowie nou eenmaal is dat er vele persoonlijkheden in hem schuilen. De kameleon uit de jaren zeventig werd een superster in de jaren tachtig, die de kitsch en glitter van dat decennium ironieloos omhelsde, en vervolgens met zijn gitaarband Tin Machine zelf de onderstroom ervan indook. Van glam naar galm naar gruis.Het had om meerdere redenen voor de hand gelegen dat hij vervolgens, in de jaren negentig, teruggreep op zijn Berlijn-jaren, maar Bowie omhelsde de elektronische muziek, vooral de jungle, en maakte twee zeer elektronische albums. Zelfs wie ze als mislukt beschouwt, moet toegeven dat het zeer interessante mislukkingen waren.

In het decennium erna maakte hij nog een paar albums, die zeker niet slecht waren, maar de criteria om een album van David Bowie te beoordelen bleken inmiddels op basis van zijn verleden andere dan bij zijn collega’s: goed is niet voldoende, van Bowie wordt ook vernieuwing gewenst, minstens zelfvernieuwing. Veel indruk maakte hij nog steeds op het podium, waar hij een ongeëvenaard krachtige zanger bleef. Zijn laatste tournee moest hij na een hartaanval voortijdig afbreken, en het werd stil rond Bowie.

Tot er een paar weken geleden ineens een nieuwe single en clip verschenen. In Londen en Los Angeles bleek Bowie in het diepste geheim, inclusief contractueel vastgelegde zwijgplicht voor de studiomedewerkers, een nieuw album te hebben opgenomen.

Die eerste single, Where Are We Now, bleek een prachtig gezongen, traag nummer waarin Bowie expliciet refereerde aan zijn Berlijn-jaren. De clip, waarin Bowie opvallend fragiel oogde, benadrukte die nostalgie nog meer. Toen ook de hoes van Bowie’s nieuwe album bekend werd leek zijn nieuwe werk volledig in het teken te staan van zijn verhouding met zijn verleden. Het grootste deel van de nieuwe hoes bestaat namelijk uit een oude, van zijn album Heroes. Maar dan met ‘Heroes’ doorgestreept en de titel The Next Day eroverheen.

Hier ging een man de balans opmaken, zo leek het. Maar dat blijkt niet helemaal het geval. In muzikaal opzicht was de tweede single The Stars (Are Out Tonight), met een uitbundige clip waarin ook de acteur Bowie zijn comeback maakt, representatiever; The Next Day is een tamelijk stevig album. En hoe het met de zanger gaat, dat wil hij maar meteen afgehandeld hebben in het openings- en titelnummer: Here I am / Not quite dying.

Zijn band hoefde zich duidelijk niet in te houden, veel van de stevigere nummers klinken vol, laag op laag. Subtiel is The Next Day daarmee op de harde momenten niet, wel vitaal en gretig, of hij nou teruggrijpt op glamrock of verwijst naar hardrock.

Wat The Next Day bovenal fascinerend maakt, is dat zoveel nummers verwijzen naar Bowie’s verleden, zonder dat hij aan zelfplagiaat doet. De gedragen toon van You Feel So Lonely You Could Die: onmogelijk om niet even aan zijn klassieke 5 Years te denken. De dwarse drumritmes in If You Can See Me: nog éénmaal klinkt zijn jungleliefde door. De theatrale zang in het slotnummer: gedachten gaan terug naar Wild Is the Wind.

Hoe ver zijn invloed zich uitstrekt bleek deze maand nogmaals toen het Engelse popblad Q een special aan hem wijdde. Het blad maakte duidelijk hoe je door Londen kunt wandelen aan de hand van Ziggy Stardust, hoeveel invloed Bowie heeft gehad op onze beleving van Berlijn, hoe zijn werk zich verhoudt tot mode, tot politiek, tot en in film. Het rijke verleden van David Bowie klinkt overal in door. En nu dus ook in zijn eigen muziek.


David Bowie, The Next Day, label: Sony Music