Dial M for Murdoch

Niet de feiten, maar het vermaak

Blote borsten op pagina 3, chequeboek-journalistiek: het kon alleen bij Murdoch-kranten als News of the World. Onder Murdoch werd de journalistieke blik versmald tot het privé-leven van celebrities, politici en ‘opmerkelijke’ gewone Britten. Riooljournalistiek als machtsmiddel.

Medium dial 20m 20for 20murdoch

lange tijd was het vaste prik op de agenda van het Britse establishment: het jaarlijkse tuinfeest van krantenmagnaat Rupert Murdoch in Kensington Gardens, een koninklijk park in het chique Zuid-Londen. Het was zo’n belangrijk society event dat ontslagen personeel van News International, de Britse tak van Murdochs miljoenenbedrijf News Corporation, een verplichte jaarlijkse uitnodiging eiste als onderdeel van hun ontslagvergoeding.

Ook op 15 juni 2011 werden de champagne en oesters weer op ijs gezet. Het zou voorlopig de laatste keer zijn dat kopstukken uit de wereld van politiek en showbusiness een glas bubbels dronken met redacteuren en verslaggevers van The Sun, The Times en andere Murdoch-kranten. Enkele weken later viel het doek voor schandaalkrant News of the World, vanwege de voorliefde voor seks en overspel ook wel ‘Screws of the World’ genoemd. Het was het begin van een serie gebeurtenissen die aan het licht brachten waar de rioolpers haar smeuïge verhalen vandaan haalde en hoe inning de band tussen Murdoch en de politiek was.

Het balletje ging rollen toen bleek dat News of the World in 2002 de voicemail had afgeluisterd van Milly Dowler, een Engels schoolmeisje dat destijds was ontvoerd en later vermoord werd teruggevonden. In de dagen na haar vermissing had de krant ingebroken op haar telefoon om de voicemailberichten te kunnen gebruiken als voer voor artikelen. Volgens The Guardian, die het nieuws naar buiten bracht, had News of the World zelfs berichten verwijderd om ruimte te maken voor nieuwe, waardoor Milly’s ouders de valse hoop kregen dat hun dochter nog in leven was. Dat laatste werd later gerectificeerd, maar de onthulling sloeg in als een bom. Dit was niet langer te verdedigen met de stoplap ‘we doen nu eenmaal alles voor een goed verhaal’.

De roddelpers had al eerder onder vuur gelegen vanwege het inbreken op voicemails, vaak met een toegangscode die was losgepeuterd bij een telefoonbedrijf. Prinsen, acteurs, bonzen in de sportwereld, weinigen waren veilig voor wat op redacties werd aangeduid als ‘de zwarte kunsten’. Zolang het om celebrities ging lag niemand daar echt wakker van. Maar de onthulling dat News of the World op deze manier haar neus in een van Engelands meest geruchtmakende verdwijningen had gestoken, schoot het publiek in het verkeerde keelgat. Bovendien was er bewijs dat de tabloid een lopend politieonderzoek willens en wetens had verstoord.

Kort na het verschijnen van het nieuws trok Rupert Murdoch op dramatische wijze het boetekleed aan: hij zette alle 150 _Screws-_journalisten op straat en hief de krant, in de kiosk sinds 1843, op.

Na de Milly Dowler-affaire ging de doos van Pandora open. Een parlementair onderzoek (dat overigens nog steeds loopt) toonde aan dat de Britse schandaalpers, met de Murdoch-kranten voorop, een lange geschiedenis heeft van het illegaal onderscheppen van voicemails, het omkopen van politieagenten en chanteren van informanten. Om te voorkomen dat het publiek hier lucht van kreeg, werden regelmatig flinke sommen zwijggeld betaald.

Dit mediaschandaal, het meest omvangrijke in de Engelse geschiedenis, is geboekstaafd in Dial M for Murdoch, geschreven door Labour-politicus Tom Watson en journalist Martin Hickman. Het boek doet nauwkeurig verslag van alle modder die aan de Britse Murdoch-kranten kleeft. Van de eerste vermoedens van onfrisse onderzoekspraktijken begin jaren 2000 tot aan de parlementaire verhoren waarbij vader en zoon Murdoch hakkelend verantwoording aflegden over misstanden bij News International – de auteurs laten geen detail ongemoeid.

Het boek heeft wat weg van een shakespeareaans drama. Moreel verval, intriges op het hoogste niveau en een serie pijnlijke ontmaskeringen vormen de ingrediënten. Tegelijkertijd wordt er in het vuistdikke werk een vendetta uitgevochten. Watson was zelf een geliefd doelwit van het Murdoch-journaille: ‘Two dinners Tommy’, zo duidde Screws het inderdaad corpulente parlementslid aan. Het verbaast dan ook niet dat de auteur zich van een wraaklustig toontje bedient.

Dat is niet professioneel, maar wel te vergeven. In zekere zin krijgt de Murdoch-pers een koekje van eigen deeg. Op de man spelen was het handelsmerk van een krant als News of the World, de hyperbool het favoriete stijlmiddel. ‘Sick nazi orgy with 5 hookers’, kopte Screws toen werd ontdekt dat Formule-1 baas Max Mosley prostituees had ingehuurd voor een avondje sm-seks waarbij wat woorden Duits waren gevallen. Wat dat betreft had de ondertitel van Dial M for Murdoch – ‘News Corporation and the Corruption of Britain’ – zo op de voorpagina van die krant gepast.

Maar er is een belangrijk verschil tussen Watson en de tabloids. De Labour-politicus gebruikt alleen legale middelen om aan informatie te komen en hij houdt zich bij de feiten. Praktisch alles waar hij News International van beticht, is uiteindelijk bevestigd door Rupert Murdoch en zijn zoon James (tot voor kort chef van News Corp. Azië en Europa) tegenover de parlementaire commissie waar Watson zelf ook zitting in had. En het zijn de feiten die de hele Murdoch-saga zo verbijsterend maken. Het is een feit dat Rebekah Brooks, voormalig hoofdredacteur van News of the World en protégé van Rupert Murdoch, het goedkeurde dat haar verslaggevers de politie betaalden om informatie te lekken – en daar later glashard over loog. Het is een feit dat James Murdoch als verantwoordelijk bestuurder zei ‘niets te weten van afluisterpraktijken binnen zijn bedrijf’, terwijl hij mails had gekregen waarin stond dat deze praktijk ‘endemisch’ was. En het is een feit dat News International belastende informatie in de doofpot probeerde te stoppen door e-mails te verwijderen op de servers van de redacties.

Dial M for Murdoch zet deze gebeurtenissen keurig op een rijtje en beschrijft daarmee een tragisch sluitstuk van een metamorfose in medialand die al decennia aan de gang was: niet braaf verslag doen van ‘all the human life there is’, zoals het motto van News of the World luidde, maar steeds genadelozer jagen op intieme details en schandaaltjes. Journalistiek misschien bedenkelijk, maar commercieel was het een succesformule. Op het moment dat de krant werd opgedoekt had Screws 7,5 miljoen trouwe lezers.

voor de goede orde: News of the World bediende zich altijd al van een flinke dosis seks en sensatie. In die zin heeft Murdoch gedaan wat iedere slimme zakenman doet: uitvogelen wat een product bijzonder maakt en dat vervolgens tot op de bodem exploiteren. Maar ook boulevardblad The Sun, onderdeel van News Corp. sinds 1969, werd steeds schreeuweriger en vulgairder. Het was onder Murdochs bewind dat de dagelijkse portie blote borsten zijn intrede deed op pagina 3 van de krant. Naar verluidt was Murdoch hier eerst op tegen, maar ging hij overstag toen bleek dat de page three girl wonderen deed voor de verkoopcijfers.

‘Dit had alleen bij een Murdoch-krant kunnen gebeuren’, schreef Times-_columnist David Aaranovitch kort nadat de afluisterschandalen bekend werden. Daarmee sloeg hij de spijker op z’n kop. Het was onder Murdoch dat journalisten zich bekeerden tot _chequebook journalism: het betalen van informanten in ruil voor gevoelige informatie over beroemdheden. Onder Murdoch werd de journalistieke blik versmald tot het privé-leven van celebrities, politici en gewone Britten die om een of andere reden de aandacht trokken. Niet voor niets dateert Murdochs opmars van eind jaren zestig, de tijd waarin het persoonlijke tot politiek werd bestempeld.

De beste getuigenis van Murdochs journalistieke ethiek blijft in geen enkel artikel onvermeld: halverwege de jaren tachtig publiceerde fragmenten uit wat dagboeken van Hitler zouden zijn. Hoewel de toenmalige hoofdredacteur, de historicus Hugh Trevor Roper, de boeken in eerste instantie als echt had bestempeld, kreeg hij vlak voor publicatie twijfels. Murdoch dwong de krant toch te publiceren. Toen het inderdaad om een vervalsing bleek te gaan, had Murdoch geen spijt. ‘We zitten nu eenmaal in de entertainment-business’, luidde zijn verweer. Het is een aardig motto voor zijn bedrijf: niet de feiten, maar het vermaak staat voorop.

rupert murdoch begon zijn carrière op 21-jarige leeftijd als eigenaar van The Adelaide News, een krant die was opgericht door zijn vader. Hij wist zijn bedrijf uit te breiden met een aantal andere Australische titels. Het vormde de basis voor zijn huidige mediaconglomeraat waar wereldwijd tientallen kranten, televisiestations en filmmaatschappijen toe behoren, waaronder The Wall Street Journal, Fox News en 20th Century Fox. News of the World, gekocht in 1968, was Murdochs eerste buitenlandse aankoop.

Wat voor krantenbaas eind jaren zestig voet aan wal zette op de Britse eilanden is te zien op archiefbeelden. ‘News of the World is in for some pretty aggressive management’ was de understated conclusie van bbc-verslaggevers destijds. Het filmmateriaal toont Murdoch als een koele zakenman. Op de vraag of hij zich bemoeit met redactiebeleid reageert hij bijna verbaasd: het is voor hem een vanzelfsprekendheid. ‘Maar ik gun mijn redacteuren ook een enorme vrijheid’, aldus Murdoch tegen de bbc. ‘Ik krijg alleen klachten van hen die niet weten hoe ze die vrijheid moeten gebruiken.’ Het zijn uitspraken die met de afluisterschandalen in het hoofd een omineuze lading krijgen.

Natuurlijk is de documentaire gekleurd, ingegeven door de achterdocht die de bbc koesterde tegen een cowboykapitalist met een vreemd accent. Maar het laat fijntjes zien hoe Murdoch en de gevestigde media van elkaar verschilden. Veelzeggend is de repliek van de krantenbaron wanneer de bbc suggereert dat hij zich wellicht wat te veel met de inhoud van zijn titels bemoeit: ‘Alles is beter dan media die bij de overheid in dienst zijn.’

Regelmatig wordt gesuggereerd dat Murdoch een diepe wrok koestert vanwege de koele wijze waarop hij in het Verenigd Koninkrijk werd ontvangen. Het zou een levenslange motivatie zijn om de Britse elite naar zijn pijpen te laten dansen. Psychologie van de koude grond of niet, de mediamagnaat is hier hoe dan ook in geslaagd. ‘Iedere politieke partij, die van mij niet uitgezonderd, had een clubje dat tot de intimi van Murdoch behoorde’, schrijft Tom Watson in Dial M for Murdoch. De voorbeelden zijn legio. Tony Blair vroeg Murdoch als peetvader van zijn zoon. Het gastenboek van premier Cameron laat vele bezoekjes van de krantenbaas zien.

Murdochs politieke contacten zorgden ervoor dat hij ongehinderd zijn macht kon uitbreiden. De regering-Thatcher blokkeerde een onderzoek naar monopolievorming toen Murdoch in 1981 The Times en The Sunday Times kocht. Zijn warme band met The Iron Lady kwam ook goed van pas tijdens de ‘Wapping putsch’, waarbij Murdoch in het holst van de nacht zijn volledige nering verhuisde van Fleet Street, de traditionele thuisbasis van de Britse pers, naar een industrieterrein in Oost-Londen om zo aan stakende drukkersvakbonden te ontkomen. Murdoch had een persoonlijke garantie van Thatcher dat er voldoende politie achter de hand werd gehouden voor het geval deze manoeuvre tot gewelddadig protest zou leiden.

Op hun beurt vormden News of the World, The Sun en The Times het gereedschap om de politiek mee te bespelen. Met veertig procent van de Britse krantenmarkt in handen was het stemadvies van de Murdoch-kranten een zwaarwegende factor bij verkiezingen. Kamerleden kregen forse bedragen om columns te schrijven in de tabloids. Parlementariërs die kritiek hadden, konden er zeker van zijn dat hun doopceel werd gelicht. De inhoud werd gebruikt voor smeercampagnes. Voor het lezerspubliek was de riooljournalistiek misschien entertainment, voor Murdoch was het een machtsmiddel.

En niet alleen de kranten, ook personeelsleden waren stukken op het schaakbord. Het beste voorbeeld is Andy Coulson. Deze journalist – beroemd geworden toen hij Tony en Cherie Blair vroeg of ze ooit seks hadden gehad in een vliegtuig – volgde in 2003 Rebekah Brooks op als hoofdredacteur van News of the World. In 2007 trad hij af toen een van zijn journalisten werd veroordeeld voor afluisteren en omkoping. Op aanraden van Brooks, die goed bevriend is met David Cameron, nam de Conservative Party hem vervolgens in dienst als voorlichter. Toen Cameron premier werd, nam hij Coulson mee als zijn persoonlijk adviseur. Vlak voor de val van News of the World stapte de voormalig journalist op. Later bleek dat Coulson al die tijd op de loonlijst van Murdoch was blijven staan.

de grote vraag die nu beantwoord moet worden is in hoeverre de inmiddels 83-jarige Australiër op de hoogte was van wat er bij zijn kranten gebeurde. Zelf ontkende Murdoch iets geweten te hebben. ‘Ik heb wereldwijd 52.000 mensen in dienst, ik kan niet alles volgen’, zei hij tijdens de parlementaire enquête. Nog altijd houdt Murdoch vol dat hij er pas na de Milly Dowler-affaire achter kwam hoe zijn journalisten informatie opdiepten. Of die verdediging stand houdt, zal moeten blijken. Er lopen op dit moment stafrechtelijke onderzoeken in Engeland en de Verenigde Staten (waar Murdochs hoofdkantoor gevestigd is) naar wie er wat wist op de kantoren van News Corp. Voor Rebekah Brooks, Andy Coulson en vader en zoon Murdoch geldt dat ze nog niet vrijuit gaan.

Watson en Hickman hebben hun oordeel al wel klaar. ‘In het minst erge geval is Rupert Murdoch schuldig aan opzettelijke blindheid’, concludeert het duo. ‘Hij heeft de cultuur bij zijn kranten geschapen.’ Toch komt deze veroordeling niet alleen voor rekening van de man zelf. Er waren redacteuren, uitgevers en managers, die op hun beurt weer leiding gaven aan honderden verslaggevers. En voor iedere journalist die bereid was om in te breken op een voicemail waren er duizenden krantenlezers die smulden van wat op die manier werd geoogst.

Hier en daar klinkt nog een laatste verdediger van Murdoch. ‘Dankzij hem hebben we ook The Times Literary Supplement, de pianospeler in het Murdoch-bordeel’, aldus de Engelse journalist Geoffrey Wheatcroft in The New York Review of Books. ‘Zonder Murdoch zouden er simpelweg een stuk minder kranten zijn’, schreef The Economist naar aanleiding van de afluisteraffaire. Het zijn duidelijk de laatste strohalmen. Als Murdoch werkelijk liefde koestert voor inkt en papier, dan had hij niet een anderhalve eeuw oude krant in één keer de nek omgedraaid. Wat de prioriteiten van de mediamogul zijn, bleek kort nadat News of the World was opgeheven. Murdoch ging dineren met Rebekah Brooks, toen ceo van News International. Op weg naar het restaurant werd hem gevraagd waar hij zich het meest zorgen over maakte. ‘This one’, luidde het antwoord terwijl Murdoch op Brooks wees, die voor hem een soort geadopteerde dochter is.

‘De scepter zwaaien over een imperium, gestoeld op journalistiek van de grootste gemene deler: seks, celebrity, misdaad, schandaal en sport’, zo vatten Watson en Hickman de drijfveer van Murdoch samen.

Waarschijnlijk zit die conclusie het meest tegen de waarheid aan: in de wereld van Rupert Murdoch is de krant ondergeschikt. Iets anders kan het structureel overtreden van de wet om aan verhalen te komen niet verklaren. Het gaat om het in stand houden van zijn familiebedrijf, om politieke spelletjes, om het op de huid zitten van het Britste establishment en om de twee evergreens macht en geld. Het bevorderen van de journalistiek staat hooguit onderaan op de lijst…


TOM WATSON AND MARTIN HICKMAN
Dial M for Murdoch: News Corporation and the Corruption of Britain
Penguin Books, 384 blz., € 20,99