Televisie: extreem leven

Niet embedded

Een blik in het leven van een buitenlands correspondent, dat riekt naar media­narcisme. Maar als de journalist lange tijd in Afghanistan werkt, geheel op eigen risico, als het bovendien een vrouw betreft, wier positie nog complexer is dan die van mannelijke collega’s, maar die wel in contact kan komen met de vrouwelijke helft van de bevolking, als de journalist kortom Nathalie Righton heet – dan geeft een blik in het correspondentenleven wezenlijke informatie waarin eigen ervaring en sociale, politieke, militaire informatie volstrekt door elkaar lopen.

Dat rechtvaardigt dan ook de driedelige vpro-reeks Extreem leven, waarin Righton thuis, in het beveiligde restaurant en tijdens haar werk ‘in het wild’ gevolgd wordt. Door bevriende fotograaf Ton Koene, die hier de videomogelijkheden van zijn toestel gebruikt. Het resultaat is zeer de moeite waard. Dit op basis van het eerste deel dat ik zag, waarin haar leef- en werkomstandigheden in Kaboel worden getoond en een expeditie wordt ondernomen naar Maidan in de provincie Wardak, als daar een vrachtwagen vol explosieven tot ontploffen is gebracht met vernietigend effect. Op een uur rijden van Kaboel in een door westerse militairen zwaar beveiligde stad. Hoe is/was dat mogelijk? Het antwoord krijgen we uiteraard niet, maar in de drie uur die Righton en Koene met tolk/chauffeur Hamza daar doorbrengen wordt veel duidelijk over de complexiteit van de Afghaanse verhoudingen en belangen waarin weinig is wat het lijkt, over de pr-strategie van de geallieerden en over de risico’s die zo’n professioneel uitstapje met zich meebrengt. Eigenlijk zijn die drie uur al te lang: te veel mensen weten dan dat daar buitenlanders met camera rondlopen en kunnen criminele en/of politieke groepen tippen die brood zien in ontvoering.

Wie Righton in de Volkskrant volgt komt veel bekend voor. Maar hoe onmisbaar ook het geschreven woord: mee kunnen kijken in huis, bij de talloze veiligheidsmaatregelen, op de markt, in de armenwijk waar de Taliban weer ongekend populair zijn en op de puinhopen na een explosie; in Maidan meebeleven hoe het hoofd van de narcoticabrigade ongekende openheid betracht omdat kort tevoren het centrale gezag van Karzai plaatselijke autoriteiten heeft ontslagen en vervangen door buitenstaanders uit eigen kring die hem publiekelijk geslagen en vernederd hebben – dat is een 3D-ervaring vergeleken bij krantenletters. De volstrekte absurditeit van Afghanen die Righton vertellen dat het een stuk veiliger is dan voorheen – en dat te midden van gewonde familieleden en puinhopen – dringt sterker door als je het voor je ogen ziet gebeuren. Aflevering 2 zal gaan over meisjesmoorden in Kunduz en de vraag in hoeverre Nederland rechtssysteem en vrouwenrechten heeft versterkt. Aflevering 3 over de Nederlandse politietrainingen daar. Niet ‘embedded’ en dat scheelt een hoop, al levert het dan veel treurig inzicht op. Bij dat alles vraag je je af waarom iemand dit werk in godsnaam wil doen. Righton geeft ook daarop openhartig antwoord.


Nathalie Righton, Ton Koene, Extreem leven: Nathalie Righton in Afghanistan. VPRO, 3 delen, zondags vanaf 12 mei, Nederland 2, 20.20 uur