Niet lief

Niet liegen, maar de waarheid toch verzwijgen. Daar zijn ze op het ministerie van Veiligheid en Justitie erg goed in. Minister Van der Steur liet zich bij de foto van Volkert van der G. door zijn ambtenaren in slaap sussen. Beweert hij.

Het tv-programma Brandpunt Reporter, het vvd-Kamerlid Foort van Oosten en het ministerie van Veiligheid en Justitie: alle drie zijn ze afgelopen weken in het eigen mes gevallen. Scoringsdrift speelde daarbij een grote rol, evenals revanchisme, gebrek aan politieke gevoeligheid en een diepgewortelde houding die erop is gericht de volledige waarheid te verhullen.

Aan scoringsdrift leed in ieder geval Brandpunt Reporter. Het programma dacht de in voorwaardelijke vrijheid gestelde moordenaar van Pim Fortuyn te hebben betrapt op het overtreden van het hem opgelegde mediaverbod met de in juni verschenen foto in De Telegraaf. Dat het Grote Nieuws niet klopte, bleek pas achteraf, toen de ophef al was ontstaan. Brandpunt zat ernaast, met dank overigens aan het Openbaar Ministerie dat de overtreding aanvankelijk bevestigde.

Intrigerend aan de uitzending van Brandpunt is dit: mag je van een politiek moordenaar die zijn gevangenisstraf heeft uitgezeten geheime opnamen maken en deze op televisie uitzenden? Dat is een voor de journalistiek relevante vraag. En zo ja, waarom zou Brandpunt Reporter Volkert van der G. dan wel stiekem mogen filmen, terwijl Powned volgens de rechtbank onrechtmatig handelde toen het in het geheim gemaakte beelden uitzond van voormalig burgemeester Onno Hoes van Maastricht?

Aan scoringsdrift leed ook vvd-Kamerlid Van Oosten. Nog voordat de beelden op die bewuste zondagavond van 20 september werden uitgezonden dacht hij, aan de hand van een reeds verspreid nieuwsbericht: kip ik heb je, nu nagel ik jou, Volkert van der G., aan de schandpaal, wij – vvd – waren toch al tegen je voorwaardelijke invrijheidstelling ook al is dat geheel volgens de wet, jij gaat terug de cel in en ik wil daarom de eerste zijn die hierover vragen stelt aan de verantwoordelijke minister. Maar ja, Brandpunt zat ernaast, dus Van Oosten ook. Hij krijgt zijn zin niet. Vooralsnog niet, als het aan het vvd-Kamerlid ligt.

De teleurstelling dat het deze keer niet lukte om Van der G. weer achter de tralies te krijgen, klonk vorige week door in Van Oostens bijdrage aan het Kamerdebat over deze helemaal uit de hand gelopen zaak. Wie denkt dat bij de vvd rechtsstatelijk wordt gedacht en dat revanchistische emoties dan toch ten minste worden onderdrukt, zit er ook nu weer naast. Omdat de aanslag op Pim Fortuyn ook een aanslag was op de rechtsstaat, zoals de minister vorige week nog eens zei, zouden de hoeders van die rechtsstaat zich bij de behandeling van de moordenaar juist des te rechtsstatelijker moeten gedragen.

Er zijn ambtenaren nodig die met gevaar voor eigen leven de boel opschudden

De derde hoofdrolspeler in deze zaak die de fout in ging, is het ministerie van Veiligheid en Justitie. Daar hadden op allerlei momenten bij heel veel betrokkenen alle alarmbellen moeten afgaan. Zo vaak worden er in Nederland, gelukkig overigens, geen politieke moorden gepleegd.

Die bellen hadden al moeten rinkelen toen Brandpunt Reporter in de zomer vragen stelde bij de afdeling voorlichting over Volkert van der G. en de bewuste foto, al bij het zien van de uitzending, al toen de minister naar de Tweede Kamer werd geroepen door vvd-Kamerlid Van Oosten, al toen de advocaat van Volkert van der G. binnenskamers waarschuwde geen stommetje te spelen.

Kenmerkend voor de manier van denken op het ministerie, en bij het OM, is het antwoord dat vvd-minister Ard van der Steur in eerste instantie gaf op de vragen van zijn partijgenoot Van Oosten. Van der Steur moest weliswaar erkennen dat Volkert van der G. het mediaverbod niet had overtreden en toegeven dat het ministerie op de hoogte was gesteld van de publicatie van de foto, maar hij zei daarbij dat dit pas een dag tevoren was gebeurd. Dat laatste was niet gelogen door de minister, maar tegelijkertijd ook niet de hele waarheid. Ambtenaren bleken namelijk ver daarvoor al te hebben meegedacht over, ja zelfs te hebben aangedrongen op het ensceneren van een foto. Precieze datum toen nog onbekend. Maar dat kwam pas naar buiten toen de advocaat vertelde hoe het echt zat.

Niet liegen, maar de waarheid toch verzwijgen. Ze zijn er zo goed in bij het ministerie dat minister Van der Steur er bij de foto van Van der G. aanvankelijk ook ingetuind was. Althans, zo bracht hij het.

Want de minister lijkt er zelf ook aan mee te doen. Zo vroeg het cda-Kamerlid Peter Oskam aan de minister of hij al beschikt over het rapport van de commissie-Oosting, die onderzoek doet naar de deal die toenmalig officier van justitie Fred Teeven sloot met drugscrimineel Cees H. en waar eerder dit jaar ophef over kwam, hetgeen leidde tot het opstappen van toenmalig minister Ivo Opstelten en staatssecretaris Teeven. Antwoord van de huidige minister op Oskams vraag was: ‘Ik heb het niet gezien.’ Op de perstribune leidde dat tot grappen als: maar ik heb wel het concept al gelezen.

Om politiek te kunnen overleven zei Van der Steur ‘niet lief te zijn’ over zijn ministerie en het OM. Maar ook dat voor hem niet vaststaat dat de bezem door zijn ministerie moet. Met het vervangen van een paar poppetjes verander je inderdaad niet een diepgewortelde cultuur. Zonder trouwens ook niet. Er zijn bij het ministerie ambtenaren nodig die met gevaar voor eigen leven de boel opschudden. Inclusief de minister. Dat hij zich de eerste de beste keer dat het erom spande in slaap liet sussen door zijn ambtenaren is een slecht teken. Maar mogelijk ook een harde les.