Niet meer ‘wij helpen jou’

Een slechtere planning is eigenlijk niet mogelijk: terwijl het ene kabinet een prijsvraag uitschrijft, wil het volgende kabinet de spelregels veranderen. Maar dat mag niet, halverwege de wedstrijd.

En dus zit er niets anders op dan de prijzen toch maar uit te reiken. Zodoende kreeg Oxfam Novib ruim vierhonderd miljoen euro, Hivos ruim driehonderd miljoen en gingen nog vele miljoenen naar andere gelukkige ontwikkelingswerkers. Bijna iedereen kreeg geld, al ging overal de kaasschaaf langs en kregen de meeste organisaties maar zo'n zeventig procent van het gevraagde bedrag. 2,1 miljard werd er in totaal verdeeld.

Toch heel fijn voor die organisaties - ze weten weer dat ze minimaal vijf jaar geld ontvangen - maar waarom is het nou zo ongelukkig? In de eerste plaats staat ontwikkelingswerk ter discussie. Dat is niet nieuw. Moeten we wel voedsel sturen, houden we geen corrupte regeringen in het zadel, blijft er niet te veel aan de strijkstok hangen? Die kritiek is er al jaren. Nieuw is het dat er daadwerkelijk een betere richting lijkt te zijn gevonden. Een manier om ontwikkelingshulp efficiënter en relevanter te maken.

De aanzet werd gegeven door de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid. Vervolgens werd het opgepikt door het nieuwe kabinet en netjes verwoord in het regeerakkoord. En, des te opmerkelijker, ook de PvdA pleitte recent voor een ommezwaai, geënt op datzelfde advies van de WRR.

Wat is het plan? Kort gezegd: meer investeren, minder adopteren. Weg van het ietwat paternalistische ‘wij helpen jou’ naar een meer zakelijke benadering. Minder directe hulp, meer plek voor financiering op bedrijfseconomische gronden. Meer participatie van het bedrijfsleven ter plaatse.

Heel goed, maar nu is er een probleem. De vorige minister (Koenders) had een hele subsidieronde aangekondigd en een eerste selectie van organisaties gemaakt. Die hebben vervolgens plannen gemaakt op basis van Koenders’ prioriteiten, in de landen waar hij wilde werken en op de manier die het ministerie op dat moment het beste leek. Plannen voor de komende vijf jaar, maar liefst.

Bij de toekenning daarvan kon het ministerie ook niet anders dan de grote organisaties maar weer geld geven. Kleine, innovatieve organisaties hebben in het systeem toch geen kans. Juist de organisatie Fair Trade bijvoorbeeld, die volgens de nieuwe inzichten zeker geld had moeten krijgen, werd er in een eerder stadium uitgegooid. En dus kreeg Oxfam Novib maandag te horen dat het weer geld krijgt om te blijven doen wat het al jaren doet. Dat ze daarbij soms minder krijgen dan wat ze vragen, leidde soms tot stuitende reacties, illustratief voor de sector. Zo liet Oxfam Novib (die dus ruim vierhonderd miljoen krijgt) weten dat ‘de korting dramatische gevolgen zal hebben voor de mensen in ontwikkelingslanden’. Niet echt het voorbeeld van een lerende organisatie.

De nieuwe staatssecretaris Ben Knapen moet tandenknarsend hebben toegezien hoe hij in zijn eerste week zijn beleid voor de komende jaren vastlegde, zonder er zelf nog iets aan te kunnen doen.