Niet naar Oman

Wanneer is het staatsbezoek van koningin Beatrix aan de sultan van Oman afgesproken? Was de opstand in Tunesië al aan de gang? Was president Moebarak misschien al verjaagd? In dat geval zou het van het kabinet meer dan ‘hoogst onverstandig’ zijn geweest om in te stemmen met dit bezoek van ons staatshoofd aan sultan Qaboos, die verhoudingsgewijs wel 'goed’ is voor zijn volk - veel doet aan onderwijs, infrastructuur, gezondheidszorg - maar naar onze maatstaven niet meer is dan een verlicht despoot.

Ja, het Nederlandse bedrijfsleven heeft veel aan hem te danken. Een paar jaar geleden heeft hij, tegen de zin van zijn olieminister, de concessie van Shell verlengd in plaats van een open inschrijving voor meer maatschappijen te houden. De directeur van scheepswerf Damen Schelde, René Berkvens, zou ook van de partij zijn. De marine heeft het fregat De Ruyter naar Muscat gestuurd. De koningin zou daar de sultan voor een diner ontvangen, en wie weet zou hij dan wel zo'n schip bestellen. In Nederland dient het staatshoofd het zakenleven. Dat is altijd zo geweest. En het zakenleven is niet altijd even pietepeuterig als het op de keuze van de partners aankomt. In de Tachtigjarige Oorlog waren er ondernemers die buskruit aan de Spanjaarden leverden. Het is verre van me om Hare Majesteit van een dergelijke rekbaarheid te verdenken. Maar ook nu zijn er grenzen aan de handelsbetrekkingen.

De rol die Oman vandaag in de wereldpolitiek speelt is principieel anders dan die van een maand of drie geleden. Toen was het misschien mogelijk de sultan als relatief vooruitstrevend te beschouwen. Maar sinds de revoluties in Tunesië en Egypte en de ontluikende burgeroorlog in Libië verschijnt voor het Westen het geheel van de Arabische wereld in een nieuw perspectief. We blijven voor een groot deel economisch afhankelijk van hun olie, we verkopen er onze producten en wat het staatshoofd in zijn eigen land uitspookt is zijn zaak. Maar nu blijkt dat de Arabische volken in politiek en ideologisch opzicht meer met ons verwant zijn dan we achteloos, als een vanzelfsprekendheid hadden aangenomen. Net als wij willen ze vrijheid en welvaart, en nu, tot onze totale verrassing, zijn ze bereid daarvoor de omwenteling te wagen. Tegenover het economisch belang staat ideologische solidariteit. Deze situatie heeft het hele Westen in verwarring gebracht, en Nederland wegens dit staatsbezoek in het bijzonder.

Ook in Oman rommelt het. Er zijn betogingen gehouden, te brutaal voor de tolerante sultan. De politie heeft de menigte verjaagd en daarbij één of zes demonstranten doodgeschoten. Daarop heeft het kabinet samen met de koningin besloten om het bezoek een ander karakter te geven. Het wordt een 'privé-diner’. Laten we eerst het zwarte scenario bekijken. Terwijl de sultan met zijn gasten aan tafel zit, klinken er buiten schoten, geschreeuw, geronk van helikopters. Met zijn oosterse hoffelijkheid doet de sultan alsof er niets aan de hand is. Het koninklijk gezelschap ook? Wat moet het anders? Partij kiezen voor de demonstranten die de sultan het liefst willen vierendelen? 'Tut-tut, kalm aan’ roepen? De sultan moed inspreken? Besef de niet alleen diplomatiek onmogelijke maar ook praktisch levensgevaarlijke toestand waarin het kabinet het staatshoofd dan zou hebben gebracht.

Dan het grijze scenario. Er gebeurt niet veel meer, of niets anders dan er al gebeurd is. Nog een paar relletjes, nog een paar mensen doodgeschoten, de koningin keert met de begeleidende handelsmissie ongeschonden terug naar het vaderland, het oliecontract is getekend en er is een fregat besteld. Intussen gaat de Arabische revolutie verder. Misschien brengt de sultan het er heelhuids af, misschien gaat hij Ben Ali en Moebarak achterna. Hebben wij daar dan nog iets mee te maken? Ja. We zijn bij zijn pogingen om zich te handhaven, vergeefs of niet, collaborateurs geweest.

Nog één scenario. Het kabinet neemt geen enkel risico, de koningin evenmin en met verwijzing naar de toestand in Noord-Afrika wordt het bezoek niet afgelast maar uitgesteld. Dat zal de sultan misschien in een zekere verlegenheid brengen - we weten niet hoeveel eer en gezag hij aan het koninklijk bezoek zou ontlenen, een bewijs van vriendschap en dapperheid van Nederlandse kant is het zeker niet en het kan bijdragen tot zijn gezichtsverlies - maar buitenlandse politiek is geen liefdadigheid. En onze diplomaten zijn ervoor om dit uitstel zo in te kleden dat het zo verteerbaar mogelijk voor hem wordt.

Dan hebben we nog een Nederlands scenario. De koningin gaat wel naar Oman. Dat zal onder de nu heersende omstandigheden de monarchie geen goed doen. Ik ben geen overtuigd monarchist en evenmin republikein. Ik vind dat we nu een zeer verstandig staatshoofd hebben. Je moet er niet aan denken dat Nederland in deze tijd in een republiek zou veranderen, met presidentsverkiezingen. Een politieke hel op aarde. Majesteit, ter wille van de monarchie met u als staatshoofd, ga niet naar Oman.