De beste boeken van 2016

Niet navertellen

Weinig Nederlandse schrijvers hebben de gave om in zoveel verschillende gedaantes te verschijnen als P.F. Thomése.

Fijngevoelig poëet, grove schuinsmarcheerder, platvloers, eloquent: elke verschijningsvorm lijkt ook een eigen lezerskring te hebben. ‘Ik schrijf boeken die telkens van een ander zijn, al gebruikt hij steeds mijn naam.’

Als ik zelf mijn ‘favoriet’ hieruit moet aanwijzen dan is het de essayist. Bij veel schrijvers heb je de indruk dat het uitbrengen van verspreide stukken een manier is om het vliegwiel gaande te houden in de periode tussen twee romans in, maar in Verzameld nachtwerk heb je waarachtig de sensatie juist de kwintessens van het schrijverschap binnen te dringen. Al die stukken, mijmeringen, lezingen, reisverslagen, brieven en aforismen dringen gezamenlijk door tot wat het nu eigenlijk is – literatuur, lezen, schrijven – en mede dankzij de zorgvuldige compositie raak je op een aanstekelijke manier ingewijd in een hoogst eigenzinnige poëtica. ‘Schrijven is verdwalen in het huis dat je blijkt te bouwen.’Niet zelden gaat het over de spanning tussen de schrijver en commercie, in deze tijd van ontlezing, en van ‘de schrijver die in toenemende mate iemand is geworden die de schrijver vertolkt’, de auteur als acteur, maar die cultuurkritiek blijft altijd iets speels, iets ironisch-verwonderds hebben in plaats van door te slaan in larmoyante miskenning of rancuneus gemopper.

Op dezelfde manier benadert Thomése de grote vragen over taal en werkelijkheid, over voorbeelden uit de wereldliteratuur met een bedrieglijke lichtheid en helderheid, waaruit je zou kunnen blijven citeren en waarin je kunt blijven ronddwalen: ‘Je zoekt plekken in de tekst en probeert die bewoonbaar te maken, in te richten voor eigen gebruik.’

Het boek is zo veelzijdig dat het onmogelijk is samen te vatten. En laat dat nu juist zijn waar hij op uit is: ‘Waar het navertellen ophoudt, daar begint de literatuur.’


P.F. Thomése, Verzameld nachtwerk, Atlas Contact, 272 blz., € 19,99