TELEVISIE

Niet ongestraft

Dramaserie De Troon opent met Emma die de tienjarige Wilhelmina zoekt. Willem III, hun man, respectievelijk vader, ligt op sterven en de kleine zal ooit opvolgen. Dan horen we off-screen de inmiddels volwassen Wilhelmina die met ons terugkijkt naar dat moment: echt alles wilde ze destijds weten over haar voorgangers. Waarop we zes delen lang kunnen kijken naar het resultaat van haar nieuwsgierigheid inzake de drie koningen Willem. Oftewel Wilhelmina vertelt enthousiast, blijmoedig en licht-ironisch het verhaal dat kleindochter Beatrix in werkelijkheid zeer ontstemde. Ger Beukenkamps scenario is immers mede gebaseerd op Voor de troon wordt men niet ongestraft geboren van Daniela Hooghiemstra en Dorine Hermans die voor dat boek toegang kregen tot het archief van het Koninklijk Huis - vertrouwen dat volgens de vorstin beschaamd werd vanwege eenzijdige nadruk op sappige sensatie. Hetzelfde archief waaruit de jonge fictie-Wilhelmina haar kennis haalde, al kreeg die er extra oral history bij: niet altijd voor haar oren bestemde familieverhalen.

In haar besluit om die, al dan niet waar gebeurde, pikante verhalen met ons te delen is deze onzichtbare Wilhelmina een totaal onhistorisch personage. Sterker, ze is absolute tegenpool, naar opvattingen, stijl en 21ste-eeuwse toon, van de historische Wilhelmina die zich dan ook in haar graf… Natuurlijk weet Beukenkamp dat. Voor hem is het een dramaturgische vondst waarmee hij tegelijk een alwetende verteller introduceert en een Oranje-pesterig geintje uithaalt. ‘Waar zal ik eens beginnen?’ zegt volwassen Wilhelmina, buiten beeld, en dan vindt kleine Wilhelmina voor onze ogen een pop zonder kop. Prompt gaan we terug in de tijd en zien een jochie die pop onthoofden en wegrennen, achtervolgd door een boze vader. Jochie is de latere Willem II, vader de latere Willem I en de echte boosdoener blijkt oma Wilhelmina van Pruisen die het Willempje voor het slapengaan gezellig over de guillotine had verteld. Je kunt immers niet vroeg genoeg beginnen met waarschuwen tegen gepeupel en revolutie. Kritiek op deze pedagogiek door haar slapjanus van een zoon wuift de sigaarrokende Kenau weg. Oma en driftige, krijgshaftige kleinzoon vinden elkaar in later jaren steeds meer in minachting jegens zoon respectievelijk vader. En het is oma die de jongeman op het hart bindt dat het eens tijd wordt zich met vrouwen bezig te gaan houden: dat is 'vruchtbaarder’ dan zijn omgang met mannen.

Wij zagen dan al hoe op de Berlijnse militaire academie een medestudent toenadering zocht en we hebben Wilhelmina’s verbazingwekkend commentaar gehoord: 'Hij was in de war over zijn gevoelens - gevoelens die niemand had toen.’ Wat biedt deze serie? Hartstocht, spanning tussen vaders en zonen, ambitie, waanzin en schandalen van velerlei aard - de sensationele krenten uit de Oranjepap. Veronderstelde inkijkjes in het gezinsleven van de royals tot en met de huwelijksnacht van Willem II en Anna Paulowna waarbij een tolk niet alleen haar aansporing om tot actie over te gaan vertaalt maar tot in de morgen aanwezig blijft, op het moment suprème een discreet dekentje over billen leggend.

Humor dus, en lichtheid. Fraaie locaties en kostuums en een aanblik die veel duurder aandoet dan wat het kost. Een kundige regie van filmer Erik de Bruyn, vooral bekend van weerbarstiger werk. Verrassende maar niet altijd geslaagde casting. En een handig scenario van Beukenkamp die overigens, ook over de Oranjes, fraaier werk op z'n naam heeft. Het is toch een beetje 'de bladen’, Boulevard en psychologie zonder al te veel diepgang. De latere Willem II loopt een blauwtje aan het Engelse hof en toont prompt doodsverachting bij Waterloo. Zo gaan die dingen kennelijk. De mooiste Avro-kostuumserie blijft toch Charlotte Sophie Bentinck naar Hella Haasse. Niet herhaald en niet op dvd te koop.

De Troon, Avro. Vanaf 6 maart zaterdags, 20.30 uur, Nederland 2