Niet prominent aanwezig

Moskou – Hoe lang houdt Garry Kasparov nog aanzien als belangrijk politicus? Zeker in Amerikaanse media mag de beste schaker ter wereld regelmatig opdraven om het woord te voeren namens de Russische oppositie tegen het regime van Vladimir Poetin en Dimitri Medvedev. Maar het is inmiddels de vraag waarom. In een recent interview zegt Kasparov bijvoorbeeld dat het voor Rusland het beste is om snel te integreren in Europa. Het zal even een paar jaar ploeteren kosten om aan de toelatingscriteria te voldoen, maar dan kan Rusland ook een heel goede rol spelen. Nu stelt Europa op het wereldtoneel immers weinig voor, door haar aanhoudende verdeeldheid. Maar wanneer Rusland meedoet, kan Europa weer gewicht in de schaal leggen ten opzichte van China en Amerika. Aldus de voormalige wereldkampioen.
Het zou grappig zijn als het niet zo treurig was: voorstellen dat een land dat zo groot, arm en corrupt is als Rusland moet integreren in Europa. Hetzelfde geldt voor Kasparovs stelling dat het intern nogal verdeelde Europa internationaal als een eenheid gaat opereren zodra Rusland meedoet – een kind kan nog verzinnen dat de bureaucratische ellende dan alleen maar groter wordt. Kasparov bedoelt eigenlijk vooral te zeggen dat het huidige regime totaal vervangen moet worden, wil Rusland ooit een normaal land worden. Daarom neemt hij stellingen in die lijnrecht ingaan tegen de huidige regering.
Nu is het om te beginnen de vraag in hoeverre Rusland ooit een normaal land kan worden. Maar je zou je ook af kunnen vragen waarom Kasparov geen aanhang heeft. Niet omdat de Russen niet bij Europa willen horen, wel omdat ze even klaar zijn met grootscheepse veranderingen en revoluties. Er zijn maar weinig mensen die eraan twijfelen dat als Poetin per abuis uit de macht gezet wordt, hij niet opgevolgd wordt door goedbedoelende democraten maar door types die vermoedelijk nog een graadje erger zijn.
Het is voor de Russische oppositie moeilijk om zichtbaar te worden, vooral door de consequente manier waarop het regime alle openbare bijeenkomsten verbiedt of verstoort. Maar het komt ook wel doordat de oppositie tegenover het Russisch nationalisme van de regering begrippen zet als democratie en persvrijheid, die in het gemoed van de meeste Russen niet zo prominent aanwezig zijn. De Litouws-Engelse publicist Anatole Lieven merkte nog niet zo lang geleden op dat als Poetin niet zulke idiote tegenstanders had als hij nu heeft, hij ze zelf zou uitvinden. Kasparov gelooft niet in verandering van binnenuit en scheldt op de progressieven die claimen daar met de regering aan te werken. Maar als iets ten goede in Rusland gaat verbeteren, komt het eerder van kritische ambtenaren dan van boze schakers.